NGV-Geonieuws 156 artikel 1001

NGV-Geonieuws: elektronisch geologisch tijdschrift


Januari 2009, jaargang 11 nr. 1 artikel 1001

Redactie: George Brouwers tot en met artikel 1023 en vanaf 1024 dr.W.M.L.(Willem) Schuurman

Dit artikel is onderdeel van NGV-Geonieuws uitgave 156! Op de huidige pagina is alleen artikel 1001 te lezen.

<< Vorig artikel: 1000 | Volgend artikel: 1002 >>

1001 Vogelademhaling in dinosauriŽrs?
Auteur: drs. Marvin Overbeeke.

Klik hier voor alle artikelen over Biologie & Evolutie ! Klik hier voor alle artikelen over Paleontologie, Fossielen & Uitstervingen !     Klik hier om dit artikel af te drukken !

Het ademhalingsysteem van vogels is uniek. Geen enkel ander dier heeft een zo efficiŽnt systeem ontwikkeld om adem te halen als de vogels. Aangezien de bewijzen zich opstapelen dat vogels van dinosauriŽrs afstammen, zou het mogelijk kunnen zijn dat dit systeem in het MesozoÔcum geperfectioneerd is. Tot dusverre waren er nog niet of nauwelijks bewijzen voor luchtzakken in Dinosauria. Niet geheel onlogisch, omdat luchtzakken niet fossiliseren, maar er zijn uitstulpingen van luchtzakken die tot in botten doordringen en deze 'gatení kunnen wel fossiliseren. In een allosauroide uit het Krijt van Zuid-Amerika zijn hiervoor aanwijzingen gevonden.


Luchtzakken in vogels
Afkortingen: aas, abdominal air sac; atas, anterior thoracic air sac;
cas, cervical air sac; clas, clavicular air sac; lu, lung;
pns, paranasal sinus; ptas, posterior thoracic air sac;
pts, paratympanic sinus; t. trachea.

Het ademhalingssysteem van een vogel (zie boven) bestaat uit longen die niet bewegen en die relatief, ten opzichte van zoogdieren, klein zijn. Samen met luchtzakken wordt de ingeademde lucht door de longen gezogen in een oneindige stroom zuurstofhoudende lucht. De cervicale luchtzakken zijn de enige die niet gebruikt worden in het ademhalingssysteem maar ze dringen door tot in de botten en verlagen hierdoor de botmassa. Hiervoor zijn in verschillende dinosauriŽrs aanwijzingen gevonden. De overige luchtzakken spelen wel een rol in de ademhaling. De thoracale luchtzakken, in moderne vogels, hebben niet of nauwelijks uitstulpingen die doordringen tot in het bot, de claviculaire en abdominale luchtzakken penetreren wel tot in sommige botten en kunnen dus fossiele aanwijzingen achterlaten.


Vorkbeen van Aerosteron (boven) en Anseranas (onder).
Duidelijk te zien is het luchtgat (pneumatocoel) in het midden van het bot bij zowel de dinosauriŽr alswel bij de vogel.

Aerosteon riocoloradensis is een allosauriodae van ca 85 miljoen jaar geleden. Hij is gevonden in ArgentiniŽ. Deze 9-10 meter lange theropode heeft in leven luchtzakken gehad die vergelijkbaar zijn met die van een vogel. Hiervoor zijn op verschillende botten aanwijzingen gevonden. In wervels zijn ten eerste aanwijzingen gevonden voor de cervicale luchtzakken. In het vorkbeen (fucula)en buikribben in(gastralia)zijn luchtgaten (pneumatocoelen) gevonden die duiden op uitstulpingen van waarschijnlijk de claviculaire luchtzak en in het bekken zijn aanwijzingen gevonden voor de aanwezigheid van abdominale luchtzakken die niet afkomstig kunnen zijn van naar achter groeiende cervicale luchtzakuitstulpingen.


Cladogram van luchtzakken in Dinosauria.
Van Dinosauria naar vogels.

Dit bewijst dat het systeem met luchtzakken dat zo uniek is voor vogels in dinosauriŽrs al aanwezig was. Aangezien er aanwijzingen zijn voor cervicale luchtzakken in vele dinosauriŽrs, waaronder ook sauropoden, is het aannemelijk dat deze al vrij vroeg in de evolutie zijn ontstaan. Deze zijn meer bedoeld om de massa van de botten te verminderen, maar later in de evolutie komen er meer zakken bij die wel bij het ademhalingssysteem betrokken worden. De aanwijzingen hiervoor zijn aangetoond in Aerosteon en hiermee is weer een stapje op weg van dino naar vogel opgehelderd.

Referenties:
  • Sereno, Martinez, Wilson, Varicchio, Alcober & Larsson, 2008. Evidence for Avian Intrathoracic Air Sacs in a New Predatory Dinosaur from Argentina. PLoS ONE. 3(9): e3303.

Alle figuren komen uit het artikel van Sereno et al., 2008.


Copyright © NGV 1999-2017
webmaster@geologischevereniging.nl