NGV-Geonieuws 157 artikel 1009

NGV-Geonieuws: elektronisch geologisch tijdschrift


Februari 2009, jaargang 11 nr. 2 artikel 1009

Redactie: George Brouwers tot en met artikel 1023 en vanaf 1024 dr.W.M.L.(Willem) Schuurman

Dit artikel is onderdeel van NGV-Geonieuws uitgave 157! Op de huidige pagina is alleen artikel 1009 te lezen.

<< Vorig artikel: 1008 | Volgend artikel: 1010 >>

1009 Grootste tsunami ooit?
Auteur: drs. Adiël Klompmaker

Klik hier voor alle artikelen over Oceanografie ! Klik hier voor alle artikelen over Sedimentologie ! Klik hier voor alle artikelen over Structurele geologie, (Plaat)tektoniek & Aardbevingen !     Klik hier om dit artikel af te drukken !

Wie herinnert zich niet de dramatische Tweede Kerstdag van 2004? Een tsunami vernietigde de kustlijnen rond de Indische Oceaan. Ongeveer een kwart miljoen mensen vonden de dood na een aardbeving van 9,2 op de schaal van Richter in de oceaan ten westen van Sumatra.
Het onderzoek naar fossiele tsunami’s is nu in volle gang. Want het is belangrijk om te weten hoe vaak een tsunami toeslaat. Nieuw onderzoek van Cliff Frohlich (University of Texas) en collega’s laat zien dat het Pacifische eiland Tongatapu in het verleden is getroffen door een enorme tsunami. Bewijs? Enorme keien op de westelijke kust van het vlakke eiland. De onderzoekers speculeren zelfs over de grootste tsunami ooit. Ze rapporteerden dit in het wetenschappelijke blad Geology.


De locatie van Tonga eilandengroep.
Geheel links Australië en in het zuiden Nieuw-Zeeland.
Bron: Google Earth

Tongatapu is een vlak eiland en ligt ten westen van de zogenaamde Tonga-trog. Deze trog heeft een maximale diepte van 10.882 meter. Hier schuift de Pacifische aardplaat onder de kleine, seismisch actieve, Tonga plaat. Het naar beneden duiken van de Pacifische plaat is de directe oorzaak voor het voorkomen van vulkanen die uiteindelijk boven de zeespiegel kunnen uitkomen.
Zo ontstonden en ontstaan eilanden ten westen van de trog. Ook bouwt zich spanning op in de aardkorst. Tonga voelde in 2006 en 2007 twee zware aardbevingen (beiden 7,9 op de schaal van Richter). Het epicentrum lag honderden kilometers ten zuidwesten van Tonga. Er ontstond toen geen tsunami.

De zeven gevonden enorme stenen op het grootste eiland van de eilandengroep Tonga (171 eilanden) zijn géén kleintjes. Op het westelijk deel van Tongaptapu (voorheen ‘Amsterdam’) zijn ze 100-400 m kustinwaarts aangetroffen. En op een hoogte van 10-20 meter boven het huidige zeeniveau. Eeuwenlang was de herkomst van deze keien onbekend. De kalkstenen bestaan uit fossiel koraal en steken ver boven de omgeving uit. De grootste heeft afmetingen van twee villa’s op elkaar: 15 bij 11 bij 9 m.
De omvang van de stenen is zo groot dat ze alleen door een tsunami of een enorme storm ver op het eiland kunnen zijn geslingerd. De grootste steen is echter 20 keer zwaarder dan de grootste stenen die ooit zijn vervoerd door een storm. Een tsunami is dus waarschijnlijker.

De hamvraag is nu wat deze tsunami veroorzaakte. Daarvoor hebben de onderzoekers een computersimulatie gedraaid. Hieruit bleek dat de tsunami door instorting van een onderzeese vulkaanflank of door een grote aardverschuiving onder water zou zijn veroorzaakt.
De instorting van de oostelijke flank van de noordelijkste vulkaan (zie plaatje hieronder) is de beste kandidaat voor onderzoek. Of deze veroorzaakt is door een uitbarsting van de vulkaan is onduidelijk en een aardbeving kwam niet naar voren als oorzaak.


Het eiland Tongatapu.
In rood aangegeven zijn onderwatervulkanen en de rode
verticale lijn op het eiland toont de locatie van de grote blokken.
Bron: Google Earth

De stenen hebben een ouderdom van 120-130 duizend jaar. Dit is dus de maximale ouderdom voor de tsunami. Tussen 120-130 duizend jaar geleden en 7000 jaar geleden stond de zeespiegel echter lager. De laatste ijstijd heerste toen. Een monstertsunami in die periode is dus onwaarschijnlijk.
Omdat de stenen niet rusten op een ‘voet’ van kalk door verwering, denken de onderzoekers dat de stenen vanaf 7000 jaar geleden zijn verplaatst door de tsunami.


Tongatapu is zo plat als een pannenkoek.
De grote keien nabij de westelijke kust (rood) zijn niet via Google Earth
te zien. Ze zijn namelijk begroeid en steken niet meer af tegen de omgeving.
De pijlen wijzen de richting van de onderzeese aardverschuivingen.
Bron: Google Earth

Opvallend is dat de onderzoekers geen boringen hebben gedaan naar eventuele sedimentlagen die op een tsunami wijzen. Enkele maanden geleden stond nog in Nature te lezen dat fossiele tsunami’s zo te vinden zijn. Wellicht is het onderdeel van toekomstig onderzoek van Frohlich. Immers de onderzoekers geven aan dat een dergelijke studie nog meer informatie kan opleveren. Waarschijnlijk zullen zij ook de omliggende eilanden langs de Tonga-trog afstropen op grote stenen. En wie weet wat daar nog allemaal te wachten ligt?

Referenties:
  • Frohlich et al., 2009. Huge erratic boulders in Tonga deposited by a prehistoric tsunami. Geology 37: 131-134.


Copyright © NGV 1999-2017
webmaster@geologischevereniging.nl