NGV-Geonieuws 162 artikel 1020

NGV-Geonieuws: elektronisch geologisch tijdschrift


Juli 2009, jaargang 11 nr. 7 artikel 1020

Redactie: George Brouwers tot en met artikel 1023 en vanaf 1024 dr.W.M.L.(Willem) Schuurman

Dit artikel is onderdeel van NGV-Geonieuws uitgave 162! Op de huidige pagina is alleen artikel 1020 te lezen.

<< Vorig artikel: 1019 | Volgend artikel: 1021 >>

1020 Nederland: zeespiegel, bodemdaling en watermanagement
Auteur: drs. AdiŽl Klompmaker

Klik hier voor alle artikelen over Oceanografie ! Klik hier voor alle artikelen over Sedimentologie !     Klik hier om dit artikel af te drukken !

Negen miljoen Nederlands leven in de kustzone. Een groot deel ligt onder het huidige zeeniveau. Grofweg een derde. Het laagste punt van Nederland, de Zuidplaspolder in Noord-Holland, ligt maar liefst 6,76 m onder NAP. Genoeg om te stellen dat Nederland de kust scherp in de gaten houdt. De stijgende zeespiegel geeft extra druk op de westelijke provincies. Pavel Kabat (Wageningen Universiteit) verhaalt hierover in Nature Geoscience. Ook bodemdaling vormt een gevaar.

Overstromingen

Nederland heeft geleerd van 1953 toen 1836 mensen in zuidwest Nederland omkwamen. Ook in andere landen was het destijds raak: BelgiŽ had 28 slachtoffers en in Groot-BrittanniŽ vonden 307 mensen de dood. Naar aanleiding van de watersnoodramp werden in Nederland plannen gemaakt om dit niet nog een keer te laten gebeuren. Vele dijken werden verzwaard en de Deltawerken werden uiteindelijk in 1997 voltooid.



Zeeland, 1953. Oude Tonge op Goeree-Overflakkee

Limburg kreeg haar portie in december 1993 en januari 1995. Toen stroomde de Maas over en moesten veel mensen worden geŽvacueerd. De Maas heeft vooral te maken met afvoer van regenwater. Met snelle smelt van sneeuw in de Ardennen en dagen met fikse regens in het stroomgebied loopt de Maas snel vol. Vooral in de winterperiode. Rijkswaterstaat Maaswerken moeten er nu voor zorgen dat de Maas per 2018 maximaal eens in de 250 jaar kan overstromen.

Zeespiegelstijging

De meeste verdedigingsplannen voor de kustzone komen uit de jaren zestig en zijn dus sterk verouderd. Sterker nog, tussen 24-56% van de dijken voldoet niet aan deze norm. In 2007 is daarom een nieuwe Deltacommissie ingesteld. Ook mede ingegeven door de stijgende zeespiegel van 20 cm in de afgelopen eeuw. Volgens het IPCC stijgt tot het jaar 2100 de zeespiegel wereldwijd met 18-59 cm. Voor Nederland zou het, als de zeespiegel blijft stijgen, nog een stukje erger kunnen worden. Als de invloed van bijvoorbeeld de bodemdaling ook wordt meegenomen, dan stijgt de relatieve zeespiegel 65-130 cm. Volgens een rapport van de Deltacommissie zou het in 2200 zelfs 2-4 m zijn.



Het beeld van Nederland als alle dijken, duinen en verdere zeeweringen
worden doorgestoken.

Bodemdaling

Die bodemdaling wordt vooral veroorzaakt door de gevolgen van de laatste ijstijd, winning van gas en zout en de daling van grondwaterspiegel. Tijdens de laatste ijstijd lag er een enorme berg ijs van 3-4 km op ScandinaviŽ die de bodem daar omlaag drukte. Nu sinds circa 10.000 jaar geleden het ijs verdwenen is, komt de bodem daar omhoog. ĎIsostasieí met een geologische term. Ter compensatie vindt ten zuiden van Denemarken opheffing plaats. In Nederland daalt vooral het noorden. Met zoín 2 cm per eeuw.

Verzakking komt ook op plaatselijke tot regionale schaal voor. Een logisch gevolg van winning van zout en gas is bodemdaling. Bij Groningen (regio Slochteren) is dit al decennialang aan de gang door gaswinning. Dertig cm daalde de bodem hier al. Ook in de regio Alkmaar is het raak. Saliant detail is dat hier de zeewering in de buurt ligt. Daling zal ook in de Waddenzee gebeuren als er op grote schaal gas zal worden gewonnen.



De bodemdaling (in mm) in de regio Groningen. Maximaal 9 cm in 15 jaar!
Bron: TU Delft

Ook de daling van de grondwaterspiegel heeft een dergelijk effect. Vooral in veengebieden is dat desastreus. Er komt meer zuurstof bij het organisch materiaal in de bodem, waardoor het oxideert en de bodem inklinkt. Tot wel 30 cm per decennium.

Al die dalingen helpen mee Nederland nog verder te laten dalen. De verwachte bodemdaling tot 2050 is voor grote delen van het land tientallen cm. In de regio Slochteren en in zuidwestelijk Flevoland kan de bodemdaling zelfs meer dan 60 cm bedragen. Genoeg reden tot zorg.



De standaarden voor Nederland zijn hoog. De rode gebieden mogen
maar eens per 10.000 jaar overstromen.
Bron: Pavel Kabat / Nature Geoscience

Aanpak

De kosten om de kust niet op te geven aan de oceaan zijn niet mals? Per jaar een miljard euro. De Deltacommissie adviseert niet om dijken almaar hogen te maken, maar om zand uit de ondiepe oceaan op te spuiten. Bovendien zouden rivieren meer ruimte moeten krijgen. En dan is er ook nog het IJsselmeer. Die zou in het jaar 2100 een anderhalf meter hoger waterpeil moeten hebben. Dit voor de waarborging van zoetwater, dat eventueel ook naar zuidelijk Europa getransporteerd kan worden.

Nederland kan zo een voorbeeld voor watermanagement in de 21e eeuw zijn. Een expertise die wereldwijd steeds meer waarde zal hebben. Nederland kan met die expertise haar slag slaan op economisch gebied. Van de nood een deugd maken dus!



Het opspuiten van zand naar de kustzone.
Bron: Pavel Kabat / Nature Geoscience

Referenties:
  • Pavel Kabat et al., 2009. Dutch coasts in transition. Nature Geoscience 2: 450-452.


Copyright © NGV 1999-2017
webmaster@geologischevereniging.nl