NGV-Geonieuws 169 artikel 1037

NGV-Geonieuws: elektronisch geologisch tijdschrift


Juli 2010, jaargang 12 nr. 4 artikel 1037

Redactie: George Brouwers tot en met artikel 1023 en vanaf 1024 dr.W.M.L.(Willem) Schuurman

Dit artikel is onderdeel van NGV-Geonieuws uitgave 169! Op de huidige pagina is alleen artikel 1037 te lezen.

<< Vorig artikel: 1036 | Volgend artikel: 1038 >>

1037 Meters diepe kloof werd in slechts 3 dagen gevormd
Auteur: prof. dr. A.J. (Tom) van Loon, AMU, Poznan

Klik hier voor alle artikelen over Geomorfologie ! Klik hier voor alle artikelen over Sedimentologie !     Klik hier om dit artikel af te drukken !

Vaak wordt gesproken over de vorming van een geologisch verschijnsel gedurende ‘geologisch lange tijd’. Steeds vaker blijkt echter dat een groot deel (zo niet het grootste deel) van wat de geologische geschiedenis aan ons heeft overgeleverd, gedurende korte, uitzonderlijke gebeurtenissen ontstond. Dergelijke gebeurtenissen zijn echter zeldzaam, en voor zover ze al in historische tijden plaatsvonden, was er vaak niemand getuige van. Nu is echter een dergelijk verschijnsel beschreven waarvan tal van mensen getuige waren. Het gaat om de vorming van een kloof die op veel plaatsen wel zo’n 7 m diep is, en die in slechts drie dagen werd gevormd.


Het stuwmeer van Canyon Lake overstroomde in 2002,
wat leidde tot de vorming van de kloof
(foto Comal County, Texas).

De condities waaronder deze kloof werd gevormd bestonden uit een combinatie van factoren, waarbij zowel de natuur als de mens een rol speelden. Het begon in de zomer van 2002, toen een week van uitzonderlijk zware regens in het centrale deel van Texas het waterpeil in het stuwmeer in de Guadelupe Rivier zo sterk deed stijgen dat gevreesd werd voor een damdoorbraak. Om dat te voorkomen werd de bij dergelijke stuwdammen gebruikelijke overlaat in werking gesteld. Daardoor werd weliswaar het waterpeil van het stuwmeer op veilige hoogte gehouden, maar er kwam uiteraard benedenstrooms van de dam een enorme hoeveelheid water vrij. Dat duurde zes weken, waarbij de stroom zo sterk was dat eikenbomen werden meegesleurd, evenals grote hoeveelheden grond. Ook werd een brug vernield. Dat kon mede gebeuren omdat metersgrote blokken werden meegesleurd. Hoe sterk de stroom was blijkt wel uit het feit dat over een lengte van meer dan 2 km een 7 m diepe kloof in het harde gesteente werd uitgesleten.


Enorme blokken werden door de heftige stroom meegevoerd
(foto © M.P. Lamb, Caltech).

Dat laatste gebeurde volgens de onderzoekers die de gebeurtenissen nauwkeurig hebben gereconstrueerd, in slechts drie dagen. De grote blokken die daarbij werden geërodeerd, werden ver meegevoerd. In sommige gevallen concentreerden ze zich tot een soort gestroomlijnde hopen, die nu als eilandjes boven het gewone waterpeil uitsteken. Dat bewijst dat de grote hoeveelheid water ook zeer snel moet hebben gestroomd. De eilandjes zijn vooral ook interessant omdat die ook bekend zijn uit geulen op Mars. Ook daar wordt gedacht aan plotseling gigantische waterstromen die voor dergelijke opeenhopingen verantwoordelijk zouden kunnen zijn.


Veel grote stenen werden door de stroom als
een gestroomlijnd eiland achtergelaten
(foto © M.P. Lamb, Caltech).

Op basis van een empirisch (proefondervindelijk model) konden de onderzoekers ook vaststellen dat de erosie niet, zoals bij normale riviererosie, gelimiteerd werd door de snelheid waarmee de gesteenten in de bodem door het stromende water worden gebroken en geabradeerd; in dit geval bestond de limiterende factor uit de hoeveelheden gesteentemateriaal (zand, stenen, blokken, etc.) die door de rivier konden worden meegevoerd.

De snelle erosie van de bodem kon plaatsvinden doordat de met materiaal beladen stroom in staat was om stukken steen uit de bodem te ‘plukken’. Dat kon doordat het gesteente waaruit de bodem bestond als eerder tektonisch in kleine stukken was opgebroken. Door het ‘wegplukken’ van die fragmenten ontstonden plaatselijk zelfs 10-12 m hoge watervallen. Die leidden weer gemakkelijk tot achterwaartse erosie, die doorging tot aan de stuwdam.

Referenties:
  • Lamb, M.P. & Fonstad, M.A., 2010. Rapid formation of a modern bedrock canyon by a single flood event. Nature Geoscience 3, doi:10.1038/ngeo894.

Foto’s ter beschikking gesteld door het California Institute of Technology (Caltech).


Copyright © NGV 1999-2017
webmaster@geologischevereniging.nl