NGV-Geonieuws 170 artikel 1051

NGV-Geonieuws: elektronisch geologisch tijdschrift


Augustus 2010, jaargang 12 nr. 5 artikel 1051

Redactie: George Brouwers tot en met artikel 1023 en vanaf 1024 dr.W.M.L.(Willem) Schuurman

Dit artikel is onderdeel van NGV-Geonieuws uitgave 170! Op de huidige pagina is alleen artikel 1051 te lezen.

<< Vorig artikel: 1050 | Volgend artikel: 1052 >>

1051 Gezamenlijke voorouder van apen en mensapen gevonden
Auteur: prof. dr. A.J. (Tom) van Loon, AMU, Poznan

Klik hier voor alle artikelen over Biologie & Evolutie ! Klik hier voor alle artikelen over Paleontologie, Fossielen & Uitstervingen !     Klik hier om dit artikel af te drukken !

De herkomst van de mens blijft intrigeren, en stukje bij beetje komt er steeds meer materiaal beschikbaar. Soms gebeurt dat min of meer per ongeluk, zoals in dit geval. Onderzoeker die in Saoedi-Arabië ‘op jacht’ waren naar fossiele walvissen en dinosauriërs, stuitten bij toeval op fragmenten van de schedel van een dier dat zij interpreteren als de laatste gezamenlijke voorouder van de apen en de mensapen.


De gevonden fragmenten van de schedel
(foto Julia Fahlke).

Hoewel het materiaal fragmentarisch is, kan eruit worden opgemaakt dat het dier (dat Saadanius hijazensis is gedoopt) geen kenmerken heeft die het mogelijk maakt om hem bij hetzij de apen hetzij de mensapen in te delen; aan de andere kant kan worden vastgesteld dat het vage kenmerken van beide groepen vertoont die aanduiden dat de splitsing tussen apen en mensapen bijna een feit was. Het dier, dat dus aan de vooravond van de afsplitsing stond, kan dus als de laatste gezamenlijke voorouder worden beschouwd.


Detail van een deel van de voor-
zijde van de schedel
(foto Julia Fahle).


De vondst van het stuk met verhemelte, bovenkaak
en kiezen
(foto Iyad Zalmout).


Tot nu toe was onduidelijk wanneer beide groepen uit elkaar gingen. Ook bestonden er verschillen van inzicht over de vraag hoe het gezicht van de laatste gezamenlijke voorouder er moest hebben uitgezien. Op beide vragen kan nu een, overigens nog niet erg duidelijk, antwoord worden gegeven.

Zowel de apen uit de ‘Oude Wereld’ (Afrika, Europa, Azië) als de mensapen behoren tot een groep van de primaten die als Catarrini bekend staan.


Een aap uit de ‘Oude Wereld’ (Theropithecus gelada)
(foto Brian Switek).

Hiertoe behoren onder meer de gibbon, de orang-oetan, de chimpansee, maar ook de Neanderthaler (Homo sapiens neanderthalensis) en de moderne mens (Homo sapiens sapiens).De vroegste vertegenwoordigers waren nog aap noch mensaap (en zeker geen mens!), en leefden in het Laat-Eoceen tot Vroeg-Oligoceen, zo’n 35-30 miljoen jaar geleden. Van 30-23 miljoen jaar geleden zijn zo weinig fossiele resten bekend, dat we geen goed idee hadden van wat er toen evolutionair gebeurde. Materiaal van 23 miljoen jaar geleden geeft aan dat de opsplitsing tussen apen en mensapen toen al had plaatsgevonden. De vondst van Saadanius dicht een stuk van de kloof van 7 miljoen jaar in onze kennis. De gevonden schedel is 29-28 miljoen jaar oud, en dus moet zeer kort daarna de splitsing tussen beide groepen hebben plaatsgevonden.


Plaats van Saadanius in de stamboom van de voorouders van de mens
(bron: het aangehaalde artikel)

.

Referenties:
  • Zalmout, I.S., Sanders, W.J., MacLatchy, L.M., Gunnell, G.F., Al-Mufarreh, Y.A., Ali, M.A., Nasser, A.-A.H., Al-Masari, A.M., Al-Sobhi, S.A., Nadhra, A.O., Matari, A.H., Wilson, J.A., Gingerich, Ph.D., 2010. New Oligocene primate from Saudi Arabia and the divergence of apes and Old World Monkeys. Nature 466, p. 360-364.

Illustraties: National Science Foundation (Verenigde Staten van Amerika)


Copyright © NGV 1999-2017
webmaster@geologischevereniging.nl