NGV-Geonieuws 170 artikel 1053

NGV-Geonieuws: elektronisch geologisch tijdschrift


Augustus 2010, jaargang 12 nr. 5 artikel 1053

Redactie: George Brouwers tot en met artikel 1023 en vanaf 1024 dr.W.M.L.(Willem) Schuurman

Dit artikel is onderdeel van NGV-Geonieuws uitgave 170! Op de huidige pagina is alleen artikel 1053 te lezen.

<< Vorig artikel: 1052 | Volgend artikel: 1054 >>

1053 Verwachte afkalving van enorme drijvende gletsjertong een feit
Auteur: prof. dr. A.J. (Tom) van Loon, AMU, Poznan

Klik hier voor alle artikelen over Glaciologie ! Klik hier voor alle artikelen over Oceanografie !     Klik hier om dit artikel af te drukken !


Satellietopname van de afgebroken gletsjertong en
zijn omgeving op 2010-08-05 (A. Muenchow, UD).

Op 5 augustus is een enorm stuk ijs afgebroken van de tong van de Petermann-gletsjer op Groenland. Op satellietfoto’s is de ontwikkeling daarvan goed te zien. Vanwege de enorme omvang van de ijsmassa (meer dan 250 km2) is hieraan veel aandacht besteed in de media, waarbij vaak werd gesuggereerd dat het om een plotselinge gebeurtenis ging. Daarvan is echter geen sprake: de afkalving van dit enorme blok was al enkele jaren geleden voorspeld. Die voorspelling was trouwens niet zo moeilijk, want het kon fysisch niet anders (en het ontstaan van scheuren in de afgelopen maanden was ook al een duidelijke aanwijzing dat er iets stond te gebeuren). De Petermann-gletsjer komt namelijk uit in de Nares-Straat, een engte tussen Groenland en Canada. Omdat ijs lichter is dan water, drijft het ijs in het zeewater. De gletsjer is actief, wat inhoudt dat er voortdurend ijs naar het uiteinde stroomt, als een continue, zij het langzame (ongeveer 1 km per jaar) rivier. Het gevolg daarvan is dat de verhoudingsgewijze smalle tong zich steeds verder in zee uitstrekt (voor het afbreken was dat niet minder dan 70 km!). Daarbij wordt de ijsmassa steeds meer aan allerlei krachten (stromen, golfwerking) blootgesteld, en bovendien wordt de iets neerwaarts gericht beweging van het ijs boven Groenland zelf noodzakelijkerwijze omgebogen in een horizontale beweging (omdat het ijs nu eenmaal in het water drijft). Dit betekent dat er op het scharnierpunt grote krachten worden uitgeoefend, die groter worden naarmate de ijstong zich verder in zee uitstrekt. Op 5 augustus werd kennelijk een kritieke waarde overschreden, en brak de ijsmassa. Dat gebeurt vrij regelmatig (in 2008 en 2009 braken ook stukken af), al is het nu afgekalfde stuk de grootste ijsberg sinds 1962: toen brak een stuk ijs van bijna 600 km2 af van de Hunt ijsshelf.


Satellietopname van de nog niet afgebroken gletsjertong
op 2010-07-28 (NEO).


Satellietopname van de afgebroken gletsjertong
op 2010-08-05, ongeveer 10 uur nadat de afkalving
plaatsvond (NEO).


De ijsmassa, die nu de grootste ijsberg in de Noordelijke IJszee vormt, zou de hele Amerikaanse bevolking gedurende 120 dagen van drinkwater kunnen voorzien. Dat is een interessant gegeven, omdat in het verleden wel gesuggereerd is dat grote ijsbergen uit het Zuidpoolgebied een oplossing zouden kunnen vormen voor het drinkwaterprobleem in veel, vooral subtropische en droge landen. Dat bleek echter in praktijk niet haalbaar omdat het verslepen van zulke grote ijsmassa’s veel wrijving met het water veroorzaakt, waardoor de ijsbergen grotendeels al zouden zijn weggesmolten voor ze hun bestemming zouden hebben bereikt.


De Petermann-gletjer in 2009 (A. Muenchow, UD)

De enorme ijsberg drijft nu langzaam met de zeestroom ter plaatse van de gletsjer weg en zal in de Nares-Straat de komende tijd een groot gevaar opleveren voor de scheepvaart. Deze straat wordt namelijk in de zomer vrij druk bevaren, als verbindingsroute tussen de Noordelijke IJszee in het noorden en de Baffin-Baai in het zuiden. Deze route is vrijwel het gehele jaar bevroren, maar wordt juist in de maanden augustus en september, wanneer de ijsbedekking het minst is, opengehouden met ijsbrekers. In de Nares-Straat zou de ijsberg kunnen vastlopen op een van de talrijke eilandjes (dat gebeurde in 1962 ook met brokstukken van de ijsmassa die van de Hunt ijsshelf was afgebroken), en zo een doorgangsroute volledig kunnen blokkeren. Een andere mogelijkheid is dat hij in brokstukken uiteen zal vallen. Die - dan nog steeds deels zeer grote - ijsbergen zouden dan over zo’n twee jaar de Atlantische Oceaan kunnen bereiken.


Oceanograaf prof. Andreas Muenchow, UD
volgt de ontwikkeling van de afgebroken ijsmassa.

.

Referenties:
  • Riebeek, H. & Scott, M., 2010. Ice island calves off Petermann Glacier. Natural Hazards (http://earthobservatory.nasa.gov/NaturalHazards/view.php?id=45112).
  • University of Delaweare, 2010. Greenland glacier calved island 4 times the size of Manhattan, UD scientist reports (http://www.udel.edu/udaily/2011/aug/greenland080610.html).

Foto’s: University of Delaware (UD) en NASA Earth Observatory (NEO).


Copyright © NGV 1999-2017
webmaster@geologischevereniging.nl