NGV-Geonieuws 170 artikel 1054

NGV-Geonieuws: elektronisch geologisch tijdschrift


Augustus 2010, jaargang 12 nr. 5 artikel 1054

Redactie: George Brouwers tot en met artikel 1023 en vanaf 1024 dr.W.M.L.(Willem) Schuurman

Dit artikel is onderdeel van NGV-Geonieuws uitgave 170! Op de huidige pagina is alleen artikel 1054 te lezen.

<< Vorig artikel: 1053 | Volgend artikel: 1055 >>

1054 Het ritme van de Stromboli
Auteur: prof. dr. A.J. (Tom) van Loon, AMU, Poznan

Klik hier voor alle artikelen over het Inwendige van de Aarde ! Klik hier voor alle artikelen over Vulkanologie !     Klik hier om dit artikel af te drukken !

Zolang als de menselijke geschiedenis in Italië teruggaat (en waarschijnlijk ook nog duizenden jaren daarvoor) vertoont de Stromboli, een stratovulkaan voor de kust van Sicilië, een constant ritme: elke 5-20 minuten komt er een nieuwe uitbarsting. Zo’n regelmaat, die aan de geyser ‘Old Faithful’ in Yellowstone Park doet denken, is uitzonderlijk. Maar ook de hoge frequentie van de uitbarstingen is zeer ongewoon. Wetenschappers doen er hun voordeel mee, want vrijwel alle vulkanen barsten slechts zelden uit, en bijna altijd op onvoorspelbare momenten. De Stromboli is dus zeer geschikt voor studies, omdat er zekerheid bestaat dat de meegebrachte meetinstrumenten ook werkelijk iets te doen krijgen, en dat onderzoekers niet, vanwege het uitblijven van een uitbarsting, onverrichter zake huiswaarts hoeven te keren.


De Stromboli is een typische stratovulkaan.


De typisch gelaagde opbouw van de Stromboli.


Bij iedere uitbarsting spuwt de Stromboli fonteinen van gassen en as enkele meters de lucht in. Het uitstromen van lava gebeurt minder vaak, maar komt wel voor (daaraan dankt de Stromboli zijn typische opbouw van afwisselend as- en lavalagen op zijn flanken). Over de reden waarom zo frequent enorme hoeveelheden gassen worden uitgestoten, bestaat geen zekerheid. De meeste vulkanologen gingen er tot nu toe van uit dat de ritmische uitbarstingen elke 5-20 minuten werden veroorzaakt doordat er vanuit de magmakamer gasbellen zo groot als een zwembad opstijgen door honderden meters gesmolten magma in de kraterpijp, voordat ze uit de krateropening naar buiten ‘ploffen’.


Uitbarsting van de Stromboli.


De Stromboli vormt een eiland voor
de kust van Sicilië.


Die hypothese lijkt nu echter onjuist, althans wanneer de computermodellen waarmee de magmastromen van de Stromboli nu zijn gemodelleerd, correct zijn. Gebaseerd op die modellen kunnen de gasbellen niet de drijvende kracht zijn achter de uitbarstingen, omdat het optreden van dergelijke enorme bellen niet mogelijk zou zijn volgens de fundamentele wetten van de vloeistofdynamica, de wetenschap die onderzoekt hoe vloeistoffen bewegen. De gefaseerde uitbarstingen zouden het gevolg zijn van het bestaan van een sponsachtige ‘kurk’ (plug) in de kraterpijp. Die sluit het opstijgende gasrijke magma af totdat de druk die door opstijgende kleine (slechts enkele centimeters grote) gasbellen wordt veroorzaakt, te groot wordt; dan ontsnapt er gas door de poreuze kurk heen, totdat de druk weer zover is gedaald dat de kurk verder uitstromen verhindert.


Mount Erebus op Antarctica gedraagt zich net zo als de Stromboli.

Alle vulkanen zijn verschillend. Bij sommige worden erupties vooral veroorzaakt door opstijgend gas, bij andere door opstijgend magma, en bij weer andere door een wisselwerking tussen het hete magma en water in de diepe ondergrond. Het voor de Stromboli opgestelde model kan dan ook zeker niet de uitbarstingen van alle vulkanen verklaren. Maar er zijn vulkanen die soortgelijke karakteristieken vertonen als de Stromboli. Dat geldt bijvoorbeeld voor de Erebus op Antarctica, die sinds zo’n veertig jaar voortdurend actief is.

Referenties:
  • Suckale , J., Nave, J.-C. & Hager, B,H., 2010. It takes three to tango: 1. Simulating buoyancy -driven flow in the presence of large viscosity contrasts. Journal of Geophysical Research 115, B07409, doi:10.1029/2009JB006916.
  • Suckale , J., Hager, B.H., Elkins-Tanton, L.T. & Nave, J.C., 2010. It takes three to tango: 2. Bubble dynamics in basaltic volcanoes and ramifications for modeling normal Strombolian activity. Journal of Geophysical Research 115, B07410, doi:10.1029/2009JB006917

Foto van de eruptie: United States Geological Survey; Foto van Mount Erebus: Sean Brocklesby.


Copyright © NGV 1999-2017
webmaster@geologischevereniging.nl