NGV-Geonieuws 170 artikel 1059

NGV-Geonieuws: elektronisch geologisch tijdschrift


Augustus 2010, jaargang 12 nr. 5 artikel 1059

Redactie: George Brouwers tot en met artikel 1023 en vanaf 1024 dr.W.M.L.(Willem) Schuurman

Dit artikel is onderdeel van NGV-Geonieuws uitgave 170! Op de huidige pagina is alleen artikel 1059 te lezen.

<< Vorig artikel: 1058 | Volgend artikel: 1060 >>

1059 Carbonaten op Mars lijken mineralogisch op Pilbara stromatolieten
Auteur: prof. dr. A.J. (Tom) van Loon, AMU, Poznan

Klik hier voor alle artikelen over Astronomie ! Klik hier voor alle artikelen over Biologie & Evolutie ! Klik hier voor alle artikelen over Mineralen ! Klik hier voor alle artikelen over Paleontologie, Fossielen & Uitstervingen !     Klik hier om dit artikel af te drukken !

Tot nu toe zijn er geen aanwijzingen gevonden voor recent of vroeger leven op Mars. Dat betekent uiteraard niet dat er geen leven is, en nog minder dat er nooit leven is geweest: tekenen van vroeger leven kunnen zijn verdwenen (door erosie, metamorfose, een inslag, vulkanisme, etc.), of we hebben op de verkeerde plaatsen gezocht, ons op verkeerde aanwijzingen geconcentreerd of bestaande aanwijzingen over het hoofd gezien. Het lijkt, vanwege de omstandigheden op Mars, vrijwel uitgesloten dat er ooit hoogontwikkeld leven is geweest, maar het is zeker niet uitgesloten dat er
ooit primitieve levensvormen zijn geweest. De vraag is daarom: waar heb je de meeste kans om de restanten van dergelijk primitief leven te vinden?


Mars zoals december 2007 gezien met de Hubble telescoop.


Locaties van eerdere landingen op Mars.

Wanneer we kijken naar de oudste aanwijzingen voor leven op aarde, dan gaat dat vaak om niet-morfologisch herkenbare vormen, maar om zaken zoals de verhouding tussen koolstofisotopen in kleine koolstofhoudende fragmentjes die een aanduiding kunnen zijn voor organische levensvormen, hoe primitief dan ook. Daarnaast zijn er ook sporen nagelaten die geen restanten zijn van organismen zelf, maar die door tussenkomst van organismen zijn ontstaan. Voorbeelden zijn kruipsporen (van uiteraard onbekende organismen), die zelfs al in gesteenten uit het late Archeïcum (3-2,5 miljard jaar) bekend zijn. Nog veel overtuigender zijn zulke sporen uit het Proterozoïcum. Kruipsporen zijn echter nauwelijks op te sporen op Mars: daarvoor zou sprake moeten zijn van een enorme toevalstreffer. Veel meer mogelijkheden bieden stromatolieten: golvende structuren (die zich over vele meters kunnen uitstrekken) die zijn ontstaan doordat primitieve organismen (op aarde bijv. cyanobacteriën) een soort biofilms ontwikkelden waarop zich kalk afzette. Dergelijke stromatolieten zijn niet alleen goed herkenbaar, maar zijn ook gekarakteriseerd door bepaalde mineralogische kenmerken.


De Nili Fossae (Dal van de Nijl) herbergt mogelijk stromatolieten.


Een stromatoliet van ca. 1,9-1,6 miljard jaar oud (Laat-Proterozoïcum)
uit het Singhbhum-Bekken (oostelijk India).

In 2008 zijn voor het eerst carbonaten op Mars geidentificeerd. Ze komen voor in een diep dal, de Nili Fossae, en ze zijn ongeveer 4 miljard jaar oud. Deze gesteenten zijn nu met de zogeheten ‘Crism’, een instrument aan boord van de Mars Reconnaisance Orbiter, onderzocht met infrarood licht. Op dezelfde wijze werden zo’n 3,5 miljard jaar oude stromatolieten uit het Pilbara-gebied in NW Australië onderzocht. Uit een vergelijking van de resultaten bleek dat de carbonaten in Nili Fossae en Pilbara vrijwel identiek zijn wat betreft hun mineralogische samenstelling. Dat zou kunnen (met de nadruk op ‘kunnen’!) betekenen dat de kalkgesteenten op Mars stromatolieten herbergen, en dus tekenen van primitief vroeger leven.

De Nili Fossae zou daarom een veel betere plaats voor de speurtocht naar leven op Mars zijn dan eerdere landingsplaatsen van Marsvoertuigjes. Mede daarom is deze locatie nu voorgesteld als mogelijke landingsplaats voor het rijdende Marslaboratorium dat met een nieuw voertuigje volgend jaar op Mars zou moeten landen. Daar zitten overigens wel de nodige haken en ogen aan, want dit gebied werd al eerder aangemerkt als mogelijke landingsplaats, maar werd toen als zijnde te gevaarlijk afgeschreven vanwege het ongelijke, rotsachtige karakter. Een ander punt dat roet in het eten zou kunnen gooien is dat de missie volgend jaar primair is bedoeld om na te gaan of er een mogelijke (bewoonde) basis op Mars kan worden gevestigd; het speuren naar leven heeft geen prioriteit. Maar ook dan kan een toevalstreffer tekenen van leven opleveren.

Referenties:
  • Brown, A.J., Hook, S.J., Baldridge, A.M., Crowley, J.K., Bridges, N.T., Thomson, B.J., Marion, G.M., De Souza Filho, C.R. & Bishop, J.L., 2010. Hydrothermal formation of clay-carbonate alteration assemblages in the Nili Fossae region of Mars. Earth and Planetary Science Letters, doi:10.1016/j.epsl.2010.06.018.

Illustraties Mars: NASA; foto stromatoliet: A.J. van Loon.


Copyright © NGV 1999-2017
webmaster@geologischevereniging.nl