NGV-Geonieuws 171 artikel 1071

NGV-Geonieuws: elektronisch geologisch tijdschrift


September 2010, jaargang 12 nr. 7 artikel 1071

Redactie: George Brouwers tot en met artikel 1023 en vanaf 1024 dr.W.M.L.(Willem) Schuurman

Dit artikel is onderdeel van NGV-Geonieuws uitgave 171! Op de huidige pagina is alleen artikel 1071 te lezen.

<< Vorig artikel: 1070 | Volgend artikel: 1072 >>

1071 IJskern van bergtop moet meer inzicht geven in El Niño
Auteur: : A.J. (Tom) van Loon, AMU, Poznan

Klik hier voor alle artikelen over Glaciologie ! Klik hier voor alle artikelen over het Milieu ! Klik hier voor alle artikelen over (Paleo)Klimaat !     Klik hier om dit artikel af te drukken !

Aan de rand van de top van een ruim 5 km hoge berg (de Punkak Jaya) in Indonesië hebben onderzoekers van diverse instellingen drie boringen door de ijskap ter plaatse gezet, waarvan twee tot op het harde gesteente. Er was volgens hen haast bij, want de ijsmassa op de bergtop zou snel kleiner worden; door hen gepresenteerde foto’s uit mei vorig jaar en mei dit jaar geven daarvan echter geen duidelijk beeld. Niettemin lijkt het verstandig dat de boringen zijn gezet, want de ijs velden van de Punkak Jaya zijn maar zo’n 1,7 km2 groot. Maar ze zouden voor het klimaatonderzoek van groot belang kunnen blijken: de onderzoekers hopen in de opgehaalde kernen een zodanig continue opeenvolging te vinden dat daaruit de fluctuaties van de El Niño Southern Oscillation (ENSO) te reconstrueren zijn.


De ijsmassa op de top in mei 2009.


De iets kleinere ijsmassa op de top in mei 2010.


De drie ijskernen zijn respectievelijk 30, 32 en 26m lang. Dat is weliswaar korter dan de kernen die de onderzoeksleider, Lonnie Thomson, gedurende zijn eerdere 57 expedities wist te bemachtigen, maar dat wil niet zeggen dat de ‘opgeslagen’ geschiedenis korter is. Dat hangt immers van de sneeuwval ter plaatse af. Zo omspande een ijskern van 50m die Thompson in 2000 uit het ijs van de Kilimanjaro haalde, een periode van maar liefst 11.700 jaar. Daarentegen was die periode slechts 500 jaar voor twee ijskernen van respectievelijk 189 en 195m die Thompson ophaalde uit het ijs op de top van de Hualcán, een berg in de Andes van Peru.

De isotopensamenstelling van de Indonesische ijskernen zal worden vergeleken met die van regenmonsters die de onderzoekers ter plaatse namen, op locaties vanaf de zeespiegel tot bovenop de bergtop. Dat materiaal kan dan, in combinatie met gegevens van 11 weerstations, worden gebruikt als een soort referentiemateriaal. De verhoudingen tussen de diverse zuurstof- en waterstofisotopen geven namelijk een beeld (geen absolute waarde!) van de vroegere temperatuur, terwijl de concentratie van diverse chemische elementen in het regenwater (en dus ook in het ijs) samenhangen met veranderingen in de atmosfeer. Zo wijst een relatief grote hoeveelheid stof in het ijs op een vermindering van de neerslag, terwijl andere elementen bijvoorbeeld kunnen wijzen op opgetreden bosbranden.

Het gaat de onderzoekers nu niet om de reconstructie van ENSO over zeer lange tijden, maar ze hopen wel enige tientallen jaren zeer nauwkeurig te kunnen reconstrueren. Daarbij zouden dateringen van de ijslaagjes kunnen helpen; die laagjes kunnen in principe worden gedateerd op basis van de concentratie van radioactieve stoffen, die samenhangen met de atmosferische kernproeven die vooral in het midden van de vorige eeuw plaatsvonden. Ook daarom was haast met deze boringen geboden: bij eerder onderzoek in de Himalaya bleken laagjes met verhoogde radioactiviteit afwezig, wat wordt verklaard door het niet langer verticaal aangroeien van de ijsmassa, maar juist het afsmelten van het oppervlak.

Niet iedereen blijkt overigens gelukkig met dit klimaat gerelateerde onderzoek. Locale stammen hebben geprobeerd de ijskernen te vernietigen, omdat ze menen dat de ijsmassa’s de schedels zijn van hun goden. Ze meenden dat door het boren in die schedel de herinnering van hun goden zou worden gestolen. Na langdurig overleg met 100 stamleden kreeg het onderzoeksteam uiteindelijk echter toch toestemming om de ijskernen mee te nemen.






Het basiskamp lijkt te verdwijnen tegen het
decor van de bergen.


Hier geldt werkelijk: the sky is the limit.



Transport kon alleen per helicopter plaatsvinden.


Onderzoeksleider Lonnie Thompson
(foto Thomas Nash).


Referenties:
  • Holland, E., 2010. Indonesian ice field may be gone in a matter of years, core may contain secrets of Pacific El Niño events. Research (Ohio State University Research Communications), 4 pp.

Foto’s (Lonnie Thompson): Ohio State University, Columbus, OH (Verenigde Staten van Amerika).


Copyright © NGV 1999-2017
webmaster@geologischevereniging.nl