NGV-Geonieuws 171 artikel 1082

NGV-Geonieuws: elektronisch geologisch tijdschrift


September 2010, jaargang 12 nr. 6 artikel 1082

Redactie: George Brouwers tot en met artikel 1023 en vanaf 1024 dr.W.M.L.(Willem) Schuurman

Dit artikel is onderdeel van NGV-Geonieuws uitgave 171! Op de huidige pagina is alleen artikel 1082 te lezen.

<< Vorig artikel: 1081 | Volgend artikel: 1083 >>

1082 Een dinosauriër met dubbele klauwen
Auteur: prof. dr. A.J. (Tom) van Loon, AMU, Poznan

Klik hier voor alle artikelen over Paleontologie, Fossielen & Uitstervingen !     Klik hier om dit artikel af te drukken !

Van de vleesetende dinosauriërs uit het Laat Krijt in Europa is slechts weinig bekend. Er was zelfs niet één redelijk compleet skelet gevonden. Een groot deel van Europa was destijds, vanwege de hoge zeespiegelstand, opgesplitst in een grotere en kleinere eilanden, en in zulke gebieden kunnen zich bijzondere vormen ontwikkelen (zie o.a. Geonieuws 699 en 905). Zo was uit andere fossiele vondsten bekend dat de meeste dieren op deze Europese eilanden kleiner en primitiever waren dan hun verwanten die nog op het vasteland woonden. Deskundigen wisten daarom niet goed hoe de vleesetende dino’s uit het Europese Laat Krijt er hebben uitgezien, en ze wachtten dan ook vol spanning op de eerste grote vondst. Die is nu gedaan in Roemenië, dat destijds een eiland vormde. En het gaat inderdaad om een bijzondere dino.

Van het skelet zijn veel delen gevonden die een goede reconstructie mogelijk maken. Het dier, dat Balaur bondoc is gedoopt, was massief en had verrassend steltvormige poten waarvan de botten deels vergroeid waren. Maar dat is niet alles. De gevonden skeletresten vertonen maar liefst 20 eigenschappen die duidelijk verschillen van die van zijn verwanten, waaronder de bekende Velociraptor. De onderzoekers noemen Balaur bondoc dan ook ‘raar’. Een van zijn meest opvallende eigenschappen zijn de uiteinden van zijn achterpoten. Die bevatten een opnieuw geëvolueerde, functionele grote teen met een grote klauw die ver uitgestrekt kan worden. Daarmee kon hij een prooi gemakkelijk neerslaan. Dit is niet bekend van andere dino’s. Omdat hij ook een grote klauw aan zijn tweede teen had (wat gebruikelijk is voor de dromaeosariërs, de groep dino’s waartoe hij behoort), heeft hij een uiterst ongewone dubbelgeklauwde voet.

In tegenstelling tot zijn achterpoten zijn zijn voorpoten sterk in grootte gereduceerd, en ook hier zijn botten vergroeid. Met deze voorpoten kan hij moeilijk succesvol geweest zijn bij het jagen. Omdat zijn heupbeenderen enorm grote plaatsen voor spieraanhechtingen vertonen, wat betekent dat het dier zeer sterk was (en waarschijnlijk niet zo snel), moet worden geconcludeerd dat hij jaagde met zijn achterpoten, wat ook uitzonderlijk is. Meer een bokser dan een sprinter, was hij waarschijnlijk - net als veel huidige roofdieren - in staat om te jagen op dieren die groter waren dan hijzelf. Hij moet voor de fauna op het eiland Roemenië schrikaanjagend zijn geweest, temeer omdat er nooit een tand is gevonden die wijst op een andere grote jager. Echt groot was Balaur overigens niet: hij had waarschijnlijk het formaat van een fors uit de kluiten gewassen kalkoen.

Balaur is dus een volstrekt nieuw type dinosauriër, dat de hooggespannen verwachtingen van dit ‘eilanddier’ volledig waarmaakt. Overigens moeten er op de een of andere manier wel (tijdelijke?) verbindingen tussen de ‘Europese archipel’ en andere gebieden (Noord-Amerika, Azië en het vasteland van Europa) zijn geweest, gezien het feit dat dromaeosauriërs zowel op het Roemeense eiland als in de andere gebieden voorkwamen.



Een van de achterpoten van Balaur bondoc
(foto Mick Ellison).


De gevonden delen van het skelet.



Details van de gevonden skeletdelen. a = linker sleutelbeen; b = ruggewervel;
c = heupbeen; d = linkerachterpoot; e = linkervoet; f = kuitbeen; g = opperarmbeen; h = vingerkootjes

Referenties:
  • Csikia, Z., Vremirb, M., Brusattec, S.L. & Norellc, M.A., 2010. An aberrant island-dwelling theropod dinosaur from the Late Cretaceous of Romania. Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America 107, doi:10.1073/pnas.1006970107, 5 pp.

Foto’s welwillend ter beschikking gesteld door Michael Walker, American Museum of Natural History, New York, NY (Verenigde Staten van Amerika).


Copyright © NGV 1999-2017
webmaster@geologischevereniging.nl