NGV-Geonieuws 172 artikel 1097

NGV-Geonieuws: elektronisch geologisch tijdschrift


Oktober 2010, jaargang 12 nr. 7 artikel 1097

Redactie: George Brouwers tot en met artikel 1023 en vanaf 1024 dr.W.M.L.(Willem) Schuurman

Dit artikel is onderdeel van NGV-Geonieuws uitgave 172! Op de huidige pagina is alleen artikel 1097 te lezen.

<< Vorig artikel: 1096 | Volgend artikel: 1098 >>

1097 Dinoís waren nůg groter
Auteur: prof. dr. A.J. (Tom) van Loon, AMU, Poznan

Klik hier voor alle artikelen over Biologie & Evolutie ! Klik hier voor alle artikelen over (Dino)sauriers ! Klik hier voor alle artikelen over Paleontologie, Fossielen & Uitstervingen !     Klik hier om dit artikel af te drukken !

Waarschijnlijk waren veel dinosauriŽrs nog groter dan tot nu toe, op grond van hun skelet, werd aangenomen. Dat is de conclusie van onderzoekers die fossiele botten en skeletten bekeken vanuit hun eigen specialisme: de anatomie.

Paleontologen zijn gewend om gevonden restanten van organismen zo goed mogelijk aan elkaar te passen, om zo het fossiele organisme te reconstrueren. Zo gebeurt dat ook bij de dinosauriŽrs, maar ook - en dat is achteraf toch merkwaardig - in veel natuurhistorische musea. In aan elkaar gepaste skeletten worden bijv. spaakbeen en ellepijp tegen het opperarmbeen geplaatst, en het opperarmbeen tegen het schoudergewricht. Dat geeft echter niet de oorspronkelijke situatie weer: er zat tussen de uiteinden van opeenvolgende botten immers kraakbeen. Daar wordt gewoonlijk geen rekening mee gehouden.

Dat gebeurde echter wel door enkele biologisch/medisch georiŽnteerde onderzoekers, die zich daarbij afvroegen hoever de diverse botten destijds van elkaar afzaten; met andere woorden: hoe dik was het kraakbeen tussen de botten? Dat is namelijk voor de diverse diergroepen sterk verschillend. Maar er zijn manieren om daar achter te komen. Een van die manieren is het analyseren van de uiteinden van aan elkaar grenzende botten. De vorm daarvan en de structuren die daarop te zien zijn, geven een aanwijzing. De uiteinden van veel botten uit de poten van dinoís zijn afgerond en ruw, en ze bevatten nauwelijks structuren die kenmerkend zijn voor beweging van gewrichten. Daaruit valt op te maken dat er een dikke massa kraakbeen gezeten moet hebben. Maar hoeveel?


De botten zaten niet tegen elkaar, maar er
hoorde (niet gefossiliseerd) kraakbeen tussen.


Enkele van de
onderzochte dinobotten.


Om daar een antwoord op te kunnen geven dat waarschijnlijk de orde van grootte redelijk weergeeft, onderzochten de anatomen hoe het zit bij struisvogels en alligators (de meest nauwe nog levende verwanten van dinoís). Daarbij bleek dat de lengte van de poten van beide diergroepen voor 6-10% wordt bepaald door de aanwezigheid van kraakbeen. Dit vergeleken ze met de botten in de poten van uiteenlopende dinosoorten zoals Tyrannosaurus rex, Allosaurus, Brachiosaurus en Triceratops.

Op basis van hun onderzoek concluderen ze dat de hoeveelheid kraakbeen bij de diverse groepen dinoís verschillend moet zijn geweest. Zo zouden de theropode dinoís (zoals Tyrannosaurus) weinig lengte ontlenen aan kraakbeen. OrnithischiŽrs en sauropoden (zoals Triceratops en Brachiosaurus) zouden daarentegen wel veel groter zijn geweest dan op basis van alleen de botten blijkt. Die toename van de grootte zou in sommige gevallen zelfs wel 10% kunnen bedragen. Veel dinoís waren dus groter dan tot nu toe verondersteld wordt.

De grootte van een dier lijkt misschien niet erg interessant, maar dat is het wel degelijk, omdat grootte samenhangt met de wijze en snelheid van voortbeweging.


De enorme Brachiosaurus moet nog decimeters
groter geweest zijn dan alleen de botten aangeven
vanwege het kraakbeen (blauw).


Onderzoeksleider Casey Holliday, hoogleraar anatomie aan
de Universiteit van Missouri.


Referenties:
  • Holliday, C.M., Ridgely, R.C., Sedlmayr, J.C. & Witmer, L.M., 2010. Cartilaginous epiphyses in extant archosaurs and their implications for reconstructing limb function in dinosaurs. PloS ONE, doi:10.1371/journal.pone.0013120.

Illustraties: University of Missouri, Columbia, MO (Verenigde Staten van Amerika).


Copyright © NGV 1999-2017
webmaster@geologischevereniging.nl