NGV-Geonieuws 173 artikel 1101

NGV-Geonieuws: elektronisch geologisch tijdschrift


November 2010, jaargang 12 nr. 8 artikel 1101

Redactie: George Brouwers tot en met artikel 1023 en vanaf 1024 dr.W.M.L.(Willem) Schuurman

Dit artikel is onderdeel van NGV-Geonieuws uitgave 173! Op de huidige pagina is alleen artikel 1101 te lezen.

<< Vorig artikel: 1100 | Volgend artikel: 1102 >>

1101 Dino’s wachtten hun tijd af
Auteur: prof. dr. A.J. (Tom) van Loon, AMU, Poznan

Klik hier voor alle artikelen over (Dino)sauriers ! Klik hier voor alle artikelen over Paleontologie, Fossielen & Uitstervingen !     Klik hier om dit artikel af te drukken !

Het Mesozoïcum is de era waarvan uit zee vooral de ammonieten bekend zijn, en van het land de dinosauriërs. Of ammonieten slim waren of niet, is moeilijk vast te stellen, maar van dino’s wordt vaak gedacht dat ze zo konden domineren omdat ze slimmer waren dan de andere dieren op de continenten, en bovendien sterker. Daardoor konden ze, na hun opkomst in Zuid-Amerika, zich naar alle hoeken van de wereld verspreiden door concurrerende dieren uit hun leefgebied te verjagen. Dat is althans de gangbare gedachte, maar die lijkt onjuist.

Het lijkt er eerder op dat dino’s het juiste moment afwachtten om een leefgebied te ‘bezetten’. Dat juiste moment kon bijvoorbeeld optreden na een catastrofe die hun concurrenten uit een gunstig gebied had verdreven, of die al hun concurrenten daar had doen omkomen. Dat valt op te maken uit de vondst in 1997, bij Gold Spring in de Amerikaanse staat Arizona, van de restanten van enkele exemplaren van een nog niet eerder bekende dino. Deze nieuwe soort is nu beschreven en Sarahsaurus aurifontanalis gedoopt. De naam is op zichzelf al een korte opmerking waard. De soortnaam betekent ‘van de gouden bron’, verwijzend naar de vindplaats Gold Spring. De geslachtsnaam verwijst naar Sarah Butler, een filantrope uit Austin die veel deed voor wetenschap en kunst. Ze was ondermeer voorzitter van een comité dat geld inzamelde voor de Dino Pit, een interactieve tentoonstelling in Austin waar kinderen worden gestimuleerd om hun eigen (replica’s van) dino’s op te graven. Na zo’n 20 jaar te hebben gesudderd, nam Sarah Butler het roer over, en onderzoeker Tim Rowe beloofde een dino naar haar te vernoemen als ze een miljoen dollar voor het project bijeen zou krijgen. Ze kreeg dat voor elkaar (en de Dino Pit is inmiddels door honderduizenden jongeren bezocht), en ze is daardoor - via de naam van de dino - onsterfelijk geworden (hieruit valt de volgende les te leren: steun geologisch onderzoek, en je kunt voor eeuwig doorleven!).


Reconstructie (door John Maisano)
van Sarahsaurus aurifontanalis.


Gereconstrueerd skelet van Sarahsaurus
(illustratie Nicola Wong Ken).


Sarahsaurus was ruim 4 m lang en moet ca. 120 kg hebben gewogen. Hoewel relatief klein, was hij nauw verwant aan de sauropoden, de grootste landdieren ooit. Hij leefde ongeveer 190 miljoen jaar geleden (Vroeg-Jura), 10 miljoen jaar na een van de vijf grote massa-uitstervingen, op de grens van Trias en Jura. Tijdens de T/J-catastrofe kwamen vrijwel alle mogelijke concurrenten van dino’s om. Toch verspreidden de dino’s zich na die catastrofe niet direct naar Noord-Amerika. Sarahsaurus en twee andere geslachten deden dat, elk in een eigen ‘golf’, zonder dat andere dino’s het gebied eerder in bezit hadden trachten te nemen. Ze deden dat kennelijk pas toen ze er zeker van waren niet op tegenstand te zullen stuiten. Hieruit blijkt dat dino’s eerder opportunisten waren dan veroveraars.

Merkwaardig aan Sarahsaurus is dat hij, net als de zeer grote sauropoden, lange, rechte achterpoten had. Daarvan werd tot nu toe verondersteld dat die samenhingen met gigantisme, maar dat blijkt dus niet het geval. Wellicht had Sarahsaurus zulke sterke poten om zich schrap te kunnen zetten als hij stevig geworteld gewas uit de grond trok om zich te voeden. Daarop wijzen mogelijk ook de zeer sterke voorpoten met grote klauwen


Onderzoeker Tim Rowe bij het blootleggen
van een bot van Sarahsaurus.


Uit deze CT scan van de linkervoorpoot
van Sarahsaurus konden de onderzoekers
opmaken dat deze poot waarschijnlijk sterker
en veelzijdiger was dan bij enige andere
sauropode dino(Figuur Matt Colbert en Tim Rowe).



Cladogram met de plaats van
Sarahsaurus tussen de
andere dinosauriërs (illustratie Tim Rowe).

Referenties:
  • Rowe, T.B., Suess, H.-D. & Reisz, R.R., 2010. Dispersal and diversity in the earliest North American sauropodomorph dinosaurs, with a description of a new taxon. Proceedings of the Royal Society B, doi:10.1098/rspb.2010.1867.

Illustraties: Jackson School of Sciences, University of Texas, Austin, TX (Verenigde Staten van Amerika).


Copyright © NGV 1999-2017
webmaster@geologischevereniging.nl