NGV-Geonieuws 174 artikel 1120

NGV-Geonieuws: elektronisch geologisch tijdschrift


December 2010, jaargang 12 nr. 9 artikel 1120

Redactie: George Brouwers tot en met artikel 1023 en vanaf 1024 dr.W.M.L.(Willem) Schuurman

Dit artikel is onderdeel van NGV-Geonieuws uitgave 174! Op de huidige pagina is alleen artikel 1120 te lezen.

<< Vorig artikel: 1119 | Volgend artikel: 1121 >>

1120 Groeve Hambach - het grootste 'zwarte gat' van Europa
Auteur: Dr. W.J. Evert van de Graaff

Klik hier voor alle artikelen over Olie, Gas & Mijnbouw !     Klik hier om dit artikel af te drukken !

In mijn agenda staat op 1 september: Hambach-excursie! Die dag zorgvuldig vrij gehouden en zelfs extra thuishulp geregeld voor mijn tijdelijk minder ambulante vrouw. De kans om de grootste groeve van Europa te bezoeken laat ik me niet ontgaan. Met de PGK heb ik al eerder Tagebau Hambach bezocht, maar om er met de Sedimentologische Kring nog een keer rond te kunnen kijken is toch een buitenkans.

Hambach ligt tussen Aken en Keulen; de groeve heeft een oppervlak van ongeveer 4 bij 6 km en en is zo’n 400 m diep. Onderin wordt een bijna 100 m dikke bruinkoollaag afgegraven. Het is een van de allergrootste dagbouwmijnen ter wereld en qua afmetingen vergelijkbaar met de teerzandwinningen in West-Canada. Voor een soft rock geoloog die in de energiesector werkt, is het gewoon een feest om op zo’n plek een dag te mogen rondkijken. Eigenlijk net zo iets als voor mijn vrouw en dochters een dagje samen winkelen bij Harrods in Londen.

De avond te voren was gezellig; met een paar oude bekenden, geholpen door een paar pilsjes hebben wij enkele hardnekkige wereldproblemen opgelost (althans voor de duur van het gesprek). De volgende ochtend in konvooi naar Hambach, waar onze wetenschappelijke gids, Dr. Hans Kemna, en onze gastheer, Herr Bauendahl, stonden te wachten.


‘Rangeerterrein’ van de transportbanden.
Zand, klei en grind worden afgestort via
de transportbanden die eerst schuin
omhoog en dan naar rechts gaan. De
bruinkool (ligniet) gaat via de serie
transportbanden links op de foto naar
het distributiecentrum.


Deze graafmachine wordt door vier man
bediend en graaft gemiddeld per dag
100.000 ton bruinkool af.


Uitzicht

Wij begonnen de excursie op een hoog punt met uitzicht op het complex. Hambach is de grootste groeve in de omgeving. De bruinkool, die onder enkele honderden meters fluviatiele zanden van Boven-Pliocene tot Onder-Pleistocene ouderdom ligt, gaat via transportbanden en treinen linea recta naar enkele grote elektriciteitscentrales die, net als de groeve zelf, eigendom zijn van RWE Power. In 2008 werd 24% van de in Duitsland opgewekte elektriciteit uit bruinkool gegenereerd. Dat is iets meer dan de uit kernenergie opgewekte stroom en ruim meer dan uit andere fossiele energiedragers, zoals steenkool, aardolie, aardgas, werd gewonnen. Ter vergelijking: windmolens en waterkrachtcentrales leverden tezamen niet meer dan 10% van de in Duitsland opgewekte stroom.

Milieu

De milieueffecten van deze grootschalige winning van bruinkool zijn niet gering. Zo wordt er zo nu en dan een dorp geheel afgebroken, de inwoners worden elders weer gehuisvest, om het gebied vrij te geven voor bruinkoolwinning. Ook het ontwateren van de groeve heeft tot ver in de omtrek – ook in Nederland – invloed op het grondwaterpeil, om van de CO2-uitstoot bij de verbranding van de bruinkool maar te zwijgen. Voor Duitsland, dat arm is aan olie en aardgas, is er op korte termijn – en volgens mij ook op langere termijn – echter geen alternatief voor het gebruik van bruinkool om stroom op te wekken. Zelfs niet als de ‘Atomausstieg’ door Angela Merkel inderdaad wordt uitgesteld. Mijn persoonlijke inschatting is dat de bruinkolenwinning in deze regio qua betekenis voor Duitsland enigszins vergelijkbaar is met die van het Groningen gasveld voor Nederland: energie uit eigen bodem = betaalbare energie + leveringszekerheid.


De 100 m dikke bruinkoollaag in het
‘zwarte gat’ van Tagebau Hambach.

Superlatieven

De wijze waarop de bruinkool wordt gewonnen is alleen te beschrijven met superlatieven. De graafmachines, waarmee zowel het dekterrein als de bruinkool wordt afgegraven, zijn gigantisch. Er zijn acht graafmachines, waarvan de kleinste twee tot 110.000 m3 per dag kunnen afgraven en de vijf grootste 240.000 m3 per dag. Die vijf grootste wegen elk 13.500 ton, zijn 69 m hoog en 240 m lang en kosten per stuk zo’n 150 miljoen euro. Ook zijn er zeven stortmachines die het afgegraven dekterrein aan de andere kant van de groeve afstorten. Die machines zijn maar een fractie kleiner dan de graafmachines. Prachtig spul om te bekijken als je graag naar ‘Extreme machines’ kijkt op TV.
Om te begrijpen hoe een 100 m dikke bruinkoollaag is ontstaan, vergt toch enig geologisch voorstellingsvermogen, ook al ben ik vertrouwd met een 30 m dik, tropisch veenpakket in Borneo. Voor de echte sedimentologen was er ook veel moois te zien in het dekterrein, en de uitleg van Hans Kemna over onder meer de verschillen tussen afzettingen van de Rijn, de Erft en de Maas vond ik fascinerend. Al met al een prima excursie waarvan ik heb genoten.

Referenties:
  • Graaff, van de, W.J.E,, 2010.Groeve Hambach - het grootste "zwarte gat" van Europa. Geobrief, No 7, november 2010.

Met dank aan de redactie van Geobrief, de nieuwsbrief van het KNGMG, waarin dit artikel oorspronkelijk is gepubliceerd.


Copyright © NGV 1999-2017
webmaster@geologischevereniging.nl