NGV-Geonieuws 175 artikel 1130

NGV-Geonieuws: elektronisch geologisch tijdschrift


Januari 2011, jaargang 13 nr. 1 artikel 1130

Redactie: George Brouwers tot en met artikel 1023 en vanaf 1024 dr.W.M.L.(Willem) Schuurman

Dit artikel is onderdeel van NGV-Geonieuws uitgave 175! Op de huidige pagina is alleen artikel 1130 te lezen.

<< Vorig artikel: 1129 | Volgend artikel: 1131 >>

1130 Een gevecht op dood en dood
Auteur: prof. dr. A.J. (Tom) van Loon, AMU, Poznan

Klik hier voor alle artikelen over Paleontologie, Fossielen & Uitstervingen !     Klik hier om dit artikel af te drukken !

Barnsteen bevat vaak een schat aan gegevens (zie o.a. Geonieuws 860, 995 en 1108), niet alleen in de vorm van fossielen die op bijna geen enkele andere wijze kans hebben om te fossiliseren, maar ook vanwege de geschiedenis daarachter. Zo hebben onderzoekers, onder leiding van de bekende, inmiddels gepensioneerde, barnsteen-specialist George Poinar Jr. onlangs een artikel gepubliceerd over een stuk barnsteen met fossielen die aangeven dat er ter plaatse een gevecht heeft plaatsgevonden dat voor de beide betrokkenen een dodelijke afloop had.

Het gaat om een stukje barnsteen uit Birma van 22 bij 3 mm, dat tussen de 110 en 97 miljoen jaar oud is. Er zitten een grotendeels bewaard gebleven libelle en de rechterachterpoot en de staart van een hagedis in opgesloten. Van de libelle is vastgesteld dat het gaat om een nieuw geslacht en dus ook een nieuwe soort: Palaeodisparoneura burmanica. Van de hagedis is onvoldoende materiaal bewaard gebleven om hem te kunnen determineren.


De grotendeels bewaard gebleven libelle
(holotype van Palaeodisparoneura burmanica),
die echter zijn kop en enkele poten mist.
Links een deel van de poot van de hagedis.


Detail van de poot die aan de hars bleef
kleven toen de hagedis wegvluchtte. Rechts
een deel van de vleugel van de libelle.


Het samengaan, vlak bij elkaar, van bovengenoemde resten van een libelle en een hagedis duiden op een voor beide dieren fataal afgelopen gevecht. De libelle moet aan de hars van een boom zijn vastgekleefd, en heeft zich daar niet aan kunnen ontworstelen. Hij moet bij zijn gevecht om aan de kleverige substantie te ontkomen de aandacht hebben getrokken van een hagedis, die in hem een makkelijke prooi zag. De hagedis kwam op de libelle af en beet zijn kop af, waarschijnlijk terloops enkel van de poten van de libelle meenemend. De hagedis naderde de libelle echter teveel, waarbij hij met een poot aan de hars bleef kleven. Bij zijn poging om zich uit de hars te bevrijden, moet hij met zijn staart hebben gezwaaid, die vervolgens ook aan de hars vastkleefde. Met een grote krachtsinspanning moet de hagedis zich uiteindelijk hebben bevrijd, maar daarbij brak zijn staart af (dat is een normaal voorkomende gebeurtenis wanneer hagedissen bijv. aan een aanvaller willen ontkomen; de staart groeit later weer aan) en moest hij ook een poot achterlaten. Zonder die poot zal het dier weinig kans hebben gehad om te overleven, en ook voor hem zal het gevecht met de hars dus uiteindelijk fataal zijn afgelopen.

Is bovenstaande reconstructie van een gevecht, uitsluitend op basis van de bij elkaar aangetroffen fossiele resten, een wilde speculatie? Bepaald niet, want soortgelijke situaties zijn goed bekend uit de huidige tijd. Hagedissen blijken bovendien dol op libelles, waarvan ze altijd eerst de kop afbijten. Er zijn uit Costa Rica watervallen bekend waar op sommige plaatsen veel libelles van een bepaald geslacht (Thaumatoneura) voorkomen. Op die plaatsen zijn geen hagedissen aanwezig. Op de plaatsen waar wel hagedissen voorkomen, zijn geen libelles meer aanwezig: waarschijnlijk zijn die allemaal opgegeten.

Referenties:
  • Poinar Jr., G., Bechly, G. & Buckley, R., 2010. First record of Odonata and a new family of damselflies from Early Cretaceous Burmese amber. Palaeodiversity 3, p. 15-22.

Foto’s welwillend ter beschikking gesteld door George Poinar Jr., Department of Zoology, Oregon State University, OR (Verenigde Staten van Amerika).


Copyright © NGV 1999-2017
webmaster@geologischevereniging.nl