NGV-Geonieuws 176 artikel 1144

NGV-Geonieuws: elektronisch geologisch tijdschrift


Februari 2011, jaargang 13 nr. 2 artikel 1144

Redactie: George Brouwers tot en met artikel 1023 en vanaf 1024 dr.W.M.L.(Willem) Schuurman

Dit artikel is onderdeel van NGV-Geonieuws uitgave 176! Op de huidige pagina is alleen artikel 1144 te lezen.

<< Vorig artikel: 1143 | Volgend artikel: 1145 >>

1144 Steenkoolbranden droegen bij aan massa-uitsterving op P/T-grens
Auteur: prof. dr. A.J. (Tom) van Loon, AMU, Poznan

Klik hier voor alle artikelen over Paleontologie, Fossielen & Uitstervingen !     Klik hier om dit artikel af te drukken !

De grootste massa-uitsterving vond zo’n 250 miljoen jaar geleden plaats, op de grens van Perm en Trias (dus ook van Paleozoïcum en Mesozoïcum). Er zijn talloze hypotheses aangedragen om deze uitsterving, waarbij ongeveer 95% van het zeeleven en 70% van het landleven verdween, te verklaren. Waarschijnlijk speelden veel van de in die hypotheses aangedragen oorzaken (vulkanisme, klimaatverandering, etc.) een rol, maar het blijft onduidelijk waarom zelfs een combinatie van al die mogelijke oorzaken zo’n dramatisch effect had op het leven op aarde.

Nu is er nog een mogelijk additionele oorzaak gevonden: steenkoolbranden. Momenteel woeden er in China op tal van plaatsen ondergrondse steenkoolbranden die niet zijn te stoppen. Dat betekent de ontwikkeling van enorme rookvelden, veel giftig koolmonoxide en veel kooldioxide dat kan functioneren als broeikasgas. Dat dergelijke branden ook plaats vonden rond de P/T-grens is heel goed mogelijk, want in het onderliggende Carboon werden enorme hoeveelheden plantaardig materiaal opgeslagen die gedurende het Perm begraven zijn en langzaam veranderden in dikke turf, bruinkool of zelfs steenkool lagen


Buchanan Lake met de lagen met
vliegas die op de P/T-grens werden
afgezet (foto Stephen Grasby).


Micro-opnames van vliegas bij
Buchanan Lake (links) en van een
moderne kolencentrale (rechts).


Dat er destijds inderdaad steenkoolbranden zijn opgetreden, blijkt uit de vondst van vliegas die in het hoge noorden van Canada is gevonden bij Buchanan Lake. De vliegas-deeltjes vertonen grote gelijkenis met de deeltjes zoals die bij het verstoken van steenkool in kolencentrales ontstaan, en daarom staat de herkomst van deze deeltjes vast. De branden, die van grote omvang moeten zijn geweest, zijn mogelijk indirecte effecten van vulkanische erupties (die immers ook op grote schaal optraden op de P/T-grens). Ook kunnen de steenkoolbranden direct door vulkanisme zijn ontstaan en zich daarna ondergronds over enorme afstanden hebben verspreid.

De verspreiding van de as, die weer neerviel na verspreiding via de atmosfeer, kan hebben geleid tot grote problemen voor de flora. Zoals ook bekend is van recent vulkanisme, kunnen dergelijke afzettingen van zeer fijnkorrelig materiaal de bladeren van planten zodanig dik bedekken dat die hun huidmondjes (stomata) niet meer kunnen laten functioneren. Dat leidt dan tot de afsterving van het plantendek, waarmee ook het voedsel voor de dieren verdwijnt. Hierbij moet tevens worden bedacht dat zowel de vliegas als de bij steenkoolbranden optredende rookgassen veel giftige componenten bevatten.


Onderzoeksleider Stephen Grasby
bij Buchanan Lake.

Referenties:
  • Grasby, S.E., Sanei, H. & Beauchamp, B., 2011. Catastrophic dispersion of coal fly ash into oceans during the latest Permian extinction. Nature Geoscience 4, blz. 104-107.

Foto’s: University of Calgary, Calgary (Canada).


Copyright © NGV 1999-2017
webmaster@geologischevereniging.nl