NGV-Geonieuws 177 artikel 1154

NGV-Geonieuws: elektronisch geologisch tijdschrift


Maart 2011, jaargang 13 nr. 3 artikel 1154

Redactie: George Brouwers tot en met artikel 1023 en vanaf 1024 dr.W.M.L.(Willem) Schuurman

Dit artikel is onderdeel van NGV-Geonieuws uitgave 177! Op de huidige pagina is alleen artikel 1154 te lezen.

<< Vorig artikel: 1153 | Volgend artikel: 1155 >>

1154 Lucy liep als een modern mens
Auteur: prof. dr. A.J. (Tom) van Loon, AMU, Poznan

Klik hier voor alle artikelen over Biologie & Evolutie ! Klik hier voor alle artikelen over Paleontologie, Fossielen & Uitstervingen !     Klik hier om dit artikel af te drukken !

auteur: Inmiddels zijn er meer claims over de vondst van de oudste menselijke voorouder, maar ‘Lucy’, een vrouwelijk exemplaar van Australopithecus afarensis, wordt door velen nog als zodanig beschouwd, vooral omdat het bij haar gaat om een skelet dat voor een groot deel compleet is; van oudere menselijke voorouders zijn slechts fragmenten bekend. Het gaat daarbij om Australopithecus anamensis (waarvan resten van 4,2-4,0 miljoen jaar oud bekend zijn uit Kenya en Ethiopië) en Ardipithecus ramidus (waarvan 4,4 miljoen jaar oude resten gevonden zijn in Ethiopië; zie Geonieuws 1028).

Lucy leefde 3,0-2,8 miljoen jaar geleden in het oosten van Afrika, maar de soort Australopithecus afarensis is ouder. Veel vondsten zijn gedaan bij Hadar (Ethiopië), waar een bekende vindplaats (aangeduid met nummer 333) inmiddels zelfs de bijnaam van de ‘plek van de eerste familie’ heeft gekregen( het is met de vondst van bijna 400 fragmenten de rijkste vindplaats van resten van A. afarensis in oostelijk Afrika. Op deze locatie is nu een middenvoetsbeentje gevonden van 3,2 miljoen jaar oud. Dat kleine botje is bijzonder, want het maakt een eind aan een al lang lopende discussie.


De locatie bij Hadar waar het botje
werd gevonden (foto Donald Johanson).

Die discussie gaat over de vraag of Lucy (en haar soortgenoten) al rechtop liepen zoals de huidige mens dat doet, of dat ze meer liep zoals een chimpansee, die weliswaar rechtop kan lopen, maar toch ook vaak gebruikt maakt van de rugzijde van zijn handen om op de grond te steunen. Ondanks het feit dat er verschillende aanwijzigingen gevonden zijn voor een vroege rechtopgaande wijze van lopen (zie ook Geonieuws 556 en 1028) kon deze vraag niet afdoende beantwoord worden omdat de zo belangrijke middenvoetbeentjes tot nu toe niet fossiel gevonden waren. Voor de rechtopgaande gang van de huidige mens is het namelijk van belang dat de voet iets gewelfd is, zowel van voor naar achter als van links naar rechts. De gebogen vorm - die een gevolg is van de combinatie tussen iets gebogen middenvoetsbeentjes en de spieren van de ondervoet - heeft twee functies: hij geeft extra kracht bij de afzet, en hij dient als schokdemper wanneer de voet weer op de grond wordt gezet. Mensapen zoals de chimpansee missen een dergelijke permanente welving; hun voeten zijn meer buigzaam dan die van de mens, en ze hebben een zeer beweeglijke grote teen (zoals de duim bij de mens), die hun helpt bij het klimmen in bomen. Het gevonden middenvoetsbeentje (AL-333-160) maakt duidelijk dat de voet van dit individu van Australopithecus afarensis gewelfd was, en dat de kenmerken van mensapen afwezig zijn. De onderzoekers concluderen daaruit dat deze soort al 3,2 miljoen jaar geleden rechtop liep zoals de moderne mens dat doet, en dat Lucy, die enkele honderdduizenden jaren later leefde, dat dus zeker ook moet hebben gedaan.


Het middenvoetsbeentje van Australopithecus afarensis
(foto Elizabeth Hammon).


Positie van het middenvoetsbeentje
in een complete voet (
foto Carol Ward / Kimberley Congdon).


Referenties:
  • Ward, C.V., Kimbel, W.H. & Johanson, D.C., 2011. Comnplete fourth metatarsal and arches in the foot of Australopithecus afarensis. Science 331, p. 750-753.

Foto’s: Arizona State University. Tempe, AZ (Verenigde Staten van Amerika).


Copyright © NGV 1999-2017
webmaster@geologischevereniging.nl