NGV-Geonieuws 177 artikel 1155

NGV-Geonieuws: elektronisch geologisch tijdschrift


Maart 2011, jaargang 13 nr. 3 artikel 1155

Redactie: George Brouwers tot en met artikel 1023 en vanaf 1024 dr.W.M.L.(Willem) Schuurman

Dit artikel is onderdeel van NGV-Geonieuws uitgave 177! Op de huidige pagina is alleen artikel 1155 te lezen.

<< Vorig artikel: 1154 | Volgend artikel: 1156 >>

1155 Aangeboorde aardwarmte was te heet ...
Auteur: prof. dr. A.J. (Tom) van Loon, AMU, Poznan

Klik hier voor alle artikelen over het Inwendige van de Aarde ! Klik hier voor alle artikelen over Vulkanologie !     Klik hier om dit artikel af te drukken !

IJsland is een uit zee oprijzend deel van de Mid-Atlantische rug, en dus volledig vulkanisch. Het is interessant te beseffen dat een deel van IJsland naar het oosten beweegt, en een ander deel naar het westen, Dat is overigens voor de bewoners niet merkbaar. Wel merkbaar is de vulkanische activiteit in dit gebied waar twee lithosfeerschollen uit elkaar drijven. De recente aswolk die na een vulkanische uitbarsting het luchtverkeer in NW Europa lamlegde, ligt nog vers in het geheugen.

De IJslanders maken volop gebruik van de aardwarmte die in dit vulkanische gebied ruimschoots voorhanden is. Niet alleen gebouwen worden ermee verwarmd (95% wordt zo verwarmd), maar ook bijv. veel trottoirs in Reykjavik, waardoor die ook ‘s winters sneeuwvrij blijven. De elektriciteit wordt voor ongeveer een derde met aardwarmte opgewekt. De groeiende bevolking en de industrie (in feit is alleen de aluminiumindustrie een grootgebruiker) doet de vraag naar aardwarmte toenemen, en daarom worden regelmatig exploratieboringen gezet om goede nieuwe locaties voor de winning van aardwarmte te vinden. Dat leverde in een recent geval meer aardwarmte op dan de bedoeling was ...


De exploratieboring voordat
het magma werd aangeboord
(foto Bjarni Palssen).


De boortoren (foto Wilfred Elders).


Het ging om een boring die werd gezet nabij de Krafla, een vulkaan waarvan de Viti-krater nabij de boorlocatie werd gevormd bij een uitbarsting in 1787. De boring, die tot een diepte van 4,5 km zou gaan, leverde tot 2 km diepte geen bijzonderheden op, maar op 2,1 km diepte ging er iets helemaal mis: er stroomde magma het boorgat in. Dat gebeurde overigens door de visceuze aard van het magma zo langzaam dat er geen ‘spuiter’ van magma had kunnen ontstaan.

In de 100 m tussen 2 en 2,1 km diepte waren trouwens al diverse problemen opgetreden. De snelheid waarmee oververhit materiaal binnendrong nam plotseling snel toe. Ook de weerstand die de roterende boorkop ondervond nam sterk toe, en uiteindelijk liep de boor zelfs vast. Toen de boor meer dan 10 m was opgetrokken om de vastgelopen kop vrij te krijgen, en weer omlaag moest gaan om verder te boren bleef hij al na 1 m steken: magma had inmiddels de onderste 9 m van het boorgat opgevuld. Daarop werd de boring als exploratieboring beëindigd, en het boorgat werd ingericht voor de winning van aardwarmte.

Helemaal mislukt was het project echter niet: het bood een unieke gelegenheid aan de geologen ter plaatse om het magma te bestuderen (het gaat om rhyolietisch magma met 65-70% silicium) en om de mogelijkheden van dit extreem hete geothermische systeem te onderzoeken op de mogelijkheid van toepassing als energiebron. Zo’n toepassing zou van economisch zeer grote betekenis zijn voor het door de bankenaffaire geplaagde en in een economische crisis verkerende land, want de kosten van de opwekking van elektriciteit nemen sterk af met toenemende temperatuur van de beschikbare aardwarmte.


De Viti-krater van de Krafla,
met op de achtergrond de boorinstallatie
(foto G.Ó. Fridleifsson).

Referenties:
  • Elders, W.A., Fridleifsson, G.Ó., Zierenberg, R.A., Pope, E.C., Mortensen, A.K., Gudmundsson, A., Lowenstern, J.B., Marks, N.E., Owens, L., Bird, D.K., Reed, M., Olsen, N.J. & Schiffman, P., 2011. Origin of rhyolite that intruded a geothermal well while drilling at the Krafla volcano, Iceland. Geology 39, p. 231-234.

Foto’s: University of California - Riverside, CA (Verenigde Staten van Amerika).


Copyright © NGV 1999-2017
webmaster@geologischevereniging.nl