NGV-Geonieuws 10 artikel 117

NGV-Geonieuws: elektronisch geologisch tijdschrift


1 Februari 2001, jaargang 3 nr. 1 artikel 117

Auteur: prof. dr. A.J. (Tom) van Loon
Geologisch Instituut, Adam Mickiewicz Universiteit, Poznan (Polen)

Dit artikel is onderdeel van NGV-Geonieuws uitgave 10! Op de huidige pagina is alleen artikel 117 te lezen.

<< Vorig artikel: 116 | Volgend artikel: 118 >>

117 El Niño was al 17.500 jaar geleden actief
Auteur: prof. dr. A.J. (Tom) van Loon

Klik hier voor alle artikelen over (Paleo)Klimaat ! Klik hier voor alle artikelen over Sedimentologie !     Klik hier om dit artikel af te drukken !

Dat El Niño, de golfstroom die eens per zoveel jaar zorgt voor aanzienlijke weersveranderingen in grote delen van de wereld, niet samenhangt met de mondiale opwarming die sinds het begin van de industriële mogelijk plaatsvindt, was al bekend. Sommige onderzoekers meenden echter dat hij - direct of indirect - samenhangt met de opwarming van het klimaat die plaatsvond na de laatste ijstijd (die zo’n 10.000 jaar geleden eindigde). Nu zijn echter duidelijke aanwijzingen gevonden dat deze invloedrijke golfstroom al zo’n 17.500 jaar actief is.

Amerikaanse onderzoekers komen tot die conclusie op basis van hun onderzoek naar warven. Dat zijn laagjes die werden afgezet in meren voor de landijskap. In de zomers werd daarin zand en slib aangevoerd door smeltwaterstromen. Het zand bezonk, maar turbulentie in het water zorgde ervoor dat de fijnere deeltjes in suspensie bleven. Tot de winter, want door de ijslaag die dan de meren bedekte, kon ook het fijnere materiaal geleidelijk bezinken. Zo ontstond ieder jaar een laagje dat van onderen relatief grof is, en dat naar boven toe steeds fijnkorreliger is. Dergelijke warven vormen dan ook een soort kalender met 'jaarlaagjes'. Omdat in warmere jaren meer smeltwater ontstaat, en omdat een grotere hoeveelheid smeltwater ook meer sedimentdeeltjes kan meevoeren, worden in warmere jaren dikkere warven opgebouwd. Op die wijze vormen de warven ook een - ruwe - weerspiegeling van de jaarlijkse temperatuurfluctuaties.

Het onderzochte pakket (in het noordoosten van de Verenigde Staten) beslaat zo’n 4000 jaar; het kon worden gedateerd als ca. 17.500-13.500 jaar oud. Dat betekent dat het pakket werd afgezet toen de laatste ijstijd een periode van maximale ijsuitbreiding meemaakte als gevolg van een 'koudepiek'; de zogeheten Laurentide ijskap, die Canada en een deel van de Verenigde Staten bedekte, was toen tot vlak bij het onderzoekgebied doorgedrongen. Het pakket is geheel opgebouwd uit warven; die vertonen wat betreft hun dikte duidelijk een soort cyclus. Die cyclus, die in bijna alle gevallen een drie- tot vijfjarige periode van temperatuurfluctuaties reflecteert - ongeveer gelijk aan die van El Niño - wordt door de onderzoekers toegeschreven aan een golfstroom die zou kunnen worden beschouwd als een voorloper van El Niño. Opvallend is dat het effect van deze vroege El Niño omstreeks 13.500 jaar geleden minder sterk werd. Het afwisselen van langere perioden met en zonder duidelijke klimaatfluctuaties is overigens een verschijnsel dat ook in historische tijden deze golfstroom heeft gekenmerkt.

De aanwijzingen voor deze vroege El Niño zijn verrassend, want bij eerder onderzoek, onder meer in een tropisch meer (in Ecuador) werden geen aanwijzingen voor dergelijke temperatuurfluctuaties gevonden. Dat is mogelijk toe te schrijven aan het feit dat in Ecuador het effect van El Niño minder sterk is dan in het onderzoeksgebied in New England; alleen de sterkste uitschieters zouden daarom in Ecuador 'gefossiliseerd' kunnen zijn.

Voor de huidige klimaatmodellen is het uiteraard van groot belang dat nu het gedrag van deze merkwaardige golfstroom over langere tijd is vastgesteld. Dat kan voorspellingen over de invloed ervan op ons klimaat alleen maar betrouwbaarder maken.

Referenties:
  • Kerr, R.A., 2000. Viable but variable El Niño spied. Science 288, p. 945.
  • Rittenour, T.M., Brigham-Grette, J. & Mann, M.E., 2000. El Niño-like climate teleconnections in New England during the Late Pleistocene. Science 288, p. 1039-1042.

N.B.: een iets afwijkende versie van dit bericht werd onder de titel 'Variaties in warven wijzen op een El Niño van 17.500 jaar oud' geplaatst in de bijlage 'Wetenschap & Onderwijs' van NRC Handelsblad (3 juni 2000).


Copyright © NGV 1999-2017
webmaster@geologischevereniging.nl