NGV-Geonieuws 179 artikel 1180

NGV-Geonieuws: elektronisch geologisch tijdschrift


Mei 2011, jaargang 13 nr. 5 artikel 1180

Redactie: George Brouwers tot en met artikel 1023 en vanaf 1024 dr.W.M.L.(Willem) Schuurman

Dit artikel is onderdeel van NGV-Geonieuws uitgave 179! Op de huidige pagina is alleen artikel 1180 te lezen.

<< Vorig artikel: 1179 | Volgend artikel: 1181 >>

1180 De ‘notenkraker mens’ at gras
Auteur: prof. dr. A.J. (Tom) van Loon, AMU, Poznan

Klik hier voor alle artikelen over Biologie & Evolutie ! Klik hier voor alle artikelen over Paleontologie, Fossielen & Uitstervingen !     Klik hier om dit artikel af te drukken !

Tot de voorouders van de mens behoort Paranthropus boisei, een op twee benen lopende hominide. Hij maakt deel uit van een tak van de stamboom die bestaat uit australopithecen, waartoe ook de 3 miljoen jaar oude Lucy behoort (zie Geonieuws 1154), die nog steeds door sommigen als de ‘moeder’ van de moderne mens wordt gezien (maar zie ook Geonieuws 1038). Ongeveer 2,5 miljoen jaar geleden splitsten de australopithecen zich op; de ene tak leidde naar het geslacht Homo (waarvan de moderne mens deel uitmaakt), de andere naar het geslacht ,i>Paranthropus (deze tak liep later dood).


Een schedel van Paranthropus boisei.

De eerste schedel van Paranthropus boisei werd in 1959 in Tanzania gevonden door de beroemde Mary en Louis Leakey. De schedel bevatte krachtige kaken en de grootste en sterkste kiezen die van menselijke voorouders bekend zijn, waardoor het idee ontstond dat zijn dieet voor een belangrijk deel bestond uit noten en hard fruit. Paranthropus kreeg daarom als snel de troetelnaam ‘de notenkrakende mens’.

In de afgelopen jaren zijn meer fossiele resten van Paranthropus gevonden die ertoe leidden, op basis van slijtagesporen op tanden en kiezen, dat de gedachte postvatte dat hij vooral zacht fruit en gras at. Dat bleek vooral bij een vondst uit 2006 van een ‘neefje’ van Paranthropus boisei, P. robustus. Die indruk van een meer gevarieerd - en eerder op gras dan noten gestoeld - dieet is nu bevestigd door een onderzoek van het tandglazuur van 22 tanden en kiezen van ‘de notenkraker mens’, P. boisei, die in het midden en het noorden van Kenia zijn gevonden.

Uit dit tandglazuur werden de verhoudingen tussen de diverse koolstof-isotopen gemeten, waaruit naar voren kwam dat deze voorouder vooral C4-planten at (vnl. grassen en riet) en slechts in veel mindere mate C3-planten (bomen, struiken en de bladeren en vruchten daarvan) (zie ook Geonieuws 1173). De onderzoekers schatten dat het dieet gedurende een periode van zo’n 500.000 jaar voor ongeveer 77% uit gras en riet bestond.

De nieuwe bevinding zal waarschijnlijk niet bij iedereen in de smaak vallen: “Eerlijk gezegd hadden we niet verwacht in onze menselijke stamboom een vertegenwoordiger te zullen vinden die het dieet van een koe had” meent Matt Sponheimer, een van de onderzoekers. “We zouden ook zijn uitgelachen als we dit 20 jaar geleden op een wetenschappelijke bijeenkomst naar voren hadden gebracht”.

Met een dieet van gras en riet lijkt het niet al te moeilijk om voldoende voedsel te vinden. Toch stierf ,i>Paranthropus uit. Mogelijk was de concurrentie met de technisch veel vaardiger Homo, die al gebruiksvoorwerpen maakte van steen en van bot, toch te groot.

Referenties:
  • Cerling, T.E., Mbua, E., Kirera, F.M., Manthi, M.K., Grine, F.E., Leakey, M.G., Sponheimer, M. & Uno. K.T., 2011. Diet of Paranthropus boisei in the early Pleistocene of East Africa. Proceedings of the Nationl Academy of Sciences of the United States, doi:10.1073/pnas.1104627108.

Foto (National Museum of Kenya): University of Colorado, Boulder, CO (Verenigde Staten van Amerika.


Copyright © NGV 1999-2017
webmaster@geologischevereniging.nl