NGV-Geonieuws 181 artikel 1192

NGV-Geonieuws: elektronisch geologisch tijdschrift


Juli 2011, jaargang 13 nr. 7 artikel 1192

Redactie: George Brouwers tot en met artikel 1023 en vanaf 1024 dr.W.M.L.(Willem) Schuurman

Dit artikel is onderdeel van NGV-Geonieuws uitgave 181! Op de huidige pagina is alleen artikel 1192 te lezen.

<< Vorig artikel: 1191 | Volgend artikel: 1193 >>

1192 Zeldzame opnames van gloedwolk
Auteur: prof. dr. A.J. (Tom) van Loon, AMU, Poznan

Klik hier voor alle artikelen over Vulkanologie !     Klik hier om dit artikel af te drukken !

Tot de meest gevaarlijke - en minst bekende - verschijnselen die bij een vulkaanuitbarsting kunnen optreden, behoren gloedwolken. Dat zijn als het ware lawines van hete gassen, vermengd met asdeeltjes en grotere uitgestoten fragmenten. Door de ingesloten asdeeltjes zijn gloedwolken zwaarder dan lucht; daarom stromen ze over de vulkaanhelling omlaag, waarbij de hete gassen een soort luchtkussen vormen dat ervoor zorgt dat de gloedwolk vrijwel ongehinderd omlaag kan afglijden.

Gloedwolken kunnen een snelheid bereiken van meer dan 700 km per uur en vernietigen daarbij, zowel door de verzengende hitte (vaak meer dan 1000 °C) van de deels giftige gassen als door hun hoge snelheid, alles wat op hun weg komt. Een bekend voorbeeld is de gloedwolk van de Mt.-Pelée op Martinique; de gloedwolk die in 1902 van die vulkaan afgleed bereikte de hoofdstad Saint-Pierre en vernietigde die in slechts enkele seconden, waarbij 30.000 mensen omkwamen. Ook de uitbarsting vorig jaar van de Merapi (Indonesië) zorgde voor dodelijke slachtoffers: men heeft immers niet de tijd om te vluchten voor de aanstormende gloedwolk. Inmiddels is duidelijk geworden dat ook bij de uitbarsting van de Vesuvius in 79 n.Chr., waarbij Pompeď werd begraven onder een asregen, de inwoners van die plaats niet zijn omgekomen door de asregen, maar door een gloedwolk (zie Geonieuws 1070).


Thermische infrarood satellietopname
van de gloedwolk tijdens of vlak na
zijn afglijden.


De afzetting van de gloedwolk (ignimbriet)
en de as steken scherp af tegen de sneeuw
(false-colour satellietopname)


Minder catastrofaal (er vielen geen slachtoffers, mede doordat het gebied nauwelijks bewoond is), maar wel goed vastgelegd, is de gloedwolk die dit jaar optrad op de flank van de Shiveluch, een vulkaan van 3283 m hoog in Kamtsjatka. Het is een van de grootste en meest actieve vulkanen op dit Russische schiereiland en hij heeft in de afgelopen 10.000 jaar voor minstens 60 grote uitbarstingen gezorgd. Dit jaar trad daarbij een gloedwolk op. De Advanced Spaceborne Thermal Emision and Reflection Radiometer (ASTER) van de NASA-satelliet Terra maakte daarvan schitterende opnames. Helaas niet van de bewegende gloedwolk zelf (de satelliet was waarschijnlijk nog niet ter plaatse toen het slechts enkele seconden durende proces plaatsvond), maar wel van kort daarna. De gloedwolk liet materiaal achter in een gebied van ca. 10 km2.

De opname van de gebeurtenis, genomen met voor warmte gevoelig infrarood licht, toont het gloeiende oppervlak van het gebied dat door de gloedwolk was getroffen. De witte vlek bovenop de krater is extreem heet; de rode randen van de gloedwolk steken scherp af tegen de sneeuw (grijs op de foto). De false-colour opname dateert van een maand later. De afzettingen van de gloedwolk (zogeheten ignimbrieten) zijn duidelijk te herkennen, evenals de as die een deel van de sneeuw bedekt; een kleine rookpluim geeft aan dat de vulkaan nog steeds actief was.

Referenties:
  • Simmon, R., 2011. Pyroclastic flow remnants at Shiveluch volcana. Nasa Earth Observatory release (http://earthobservatory.nasa.gov/NaturalHazards/view.php?id=49468.

Foto’s: NASA.


Copyright © NGV 1999-2017
webmaster@geologischevereniging.nl