NGV-Geonieuws 181 artikel 1193

NGV-Geonieuws: elektronisch geologisch tijdschrift


Juli 2011, jaargang 13 nr. 7 artikel 1193

Redactie: George Brouwers tot en met artikel 1023 en vanaf 1024 dr.W.M.L.(Willem) Schuurman

Dit artikel is onderdeel van NGV-Geonieuws uitgave 181! Op de huidige pagina is alleen artikel 1193 te lezen.

<< Vorig artikel: 1192 | Volgend artikel: 1194 >>

1193 Diepe dalen onder ijskap van Antarctica
Auteur: prof. dr. A.J. (Tom) van Loon, AMU, Poznan

Klik hier voor alle artikelen over Glaciologie ! Klik hier voor alle artikelen over (Paleo)Klimaat !     Klik hier om dit artikel af te drukken !

Tot de laatste continentale gebieden op aarde waarvan nog steeds weinig bekend is, behoort Antarctica. Niet onlogisch, want de omstandigheden zijn er niet erg geschikt voor onderzoek. Het gesteente is bovendien slechts op enkele gebieden direct waar te nemen, omdat de kilometersdikke ijskap dat elders verhindert. Als gevolg daarvan is het door ijs bedekte ‘landschap’ vaak zelfs nog nauwelijks in kaart gebracht, hoewel geofysische methoden dat steeds beter toelaten. Nu is voor het eerste een hoge-resolutie-kaart van het Aurora-Bekken gemaakt; dit subglaciale bekken ligt in het oostelijk deel van Antarctica en is zo’n 20 maal groter dan Nederland.


De locatie van het onderzoeksgebied
(foto NASA).


De uit de Tweede Wereldoorlog stammende
DC3 waarmee het onderzoek werd uitgevoerd
(foto Jack Holt).


Ijs-doordringende radar beelden van dit gebied, genomen vanuit een vliegtuig, vertonen zeer diepe door ijs uitgeschuurde dalen die inzicht geven in de ontwikkeling van het ijsdek ter plaatse. Omdat het bekken kilometers beneden zeeniveau ligt, kon zeewater vroeger binnendringen. Net zoals nu gebeurt waar een ijskap de zee bereikt, leidde dat destijds tot het afbreken van grote ijsmassa’s die als enorme ijsvlaktes in zee wegdreven (zie ook Geonieuws 1053). Dat moet ertoe hebben geleid dat af en toe zoveel ijs van Antarctica verdween, dat de Antarctische ijsmassa soms significant kleiner was dan nu. Die bevinding heeft uiteraard implicaties voor de huidige situatie: ook nu kunnen dergelijke ijsmassa’s van Antarctica losraken en wegdrijven, wat een meetbaar gevolg voor de zeespiegel zou kunnen hebben. Maar dat zou dus niets nieuws zijn.


Een tankstop op de Franse basis
Dumont d’Urville (foto Jack Holt).


Op radarbeelden gebaseerde doorsnede
door het ijs en het daaronder liggende
landschap met sterk reliëf.


De conclusie kan worden getrokken dat de ijskap van oostelijk Antarctica tussen 14-34 miljoen jaar geleden(Vroeg Mioceen- Oligoceen) vele malen aangroeide en weer afsmold, met als gevolg grote verschillen in de afmeting van de Antarctische ijskap ( dit gebeurde dus lang voor het Pleistocene ijstijdvak begon). Dat had weer tot gevolg dat de zeespiegel zo’n 70 m kon fluctueren. Daarna was de ijskap redelijk stabiel, met zeespiegelschommelingen van niet meer dan zo’n 15-20 m, totdat het Pleistoceen begon. Een en ander kan worden opgemaakt uit de radarbeelden die nu zijn verkregen, en die aangeven dat de diepe door het ijs uitgeschuurde dalen soms zelfs door gebergteketens heen lopen. Ook blijkt uit de beelden dat de rand van de ijskap soms honderden kilometers verder landinwaarts lag dan nu. Dat verwijst naar perioden dat het op aarde veel warmer was dan nu.


Op radarbeelden gebaseerde morfologische
kaart van het onderzoeksgebied met in rood
aangegeven de diepe dalen (fjorden).

Op basis van de gereconstrueerde geschiedenis van de ijskap verwachten de onderzoekers niet dat er in de komende honderd jaar dramatische veranderingen zullen optreden. Wel kan er door afsmelting een meetbaar effect op de zeespiegel optreden. Momenteel werken collega’s van de onderzoekers aan modellen die daarover nauwkeuriger voorspellingen mogelijk moeten maken.


Het onderzoeksteam op de basis
McMurdo Station.

Referenties:
  • Young, D.A., Wright, A.P., Roberts, J.L., Warner, R.C., Young, N.W., Greenbaum, J.S., Schroeder, D.M., Holt, J.W., Sugden, D.E., Blankenship, D.D., Van Ommen, T.D. & Siegert, M.J., 2011. A dynamic early East Antarctic Ice Sheet suggested by ice-covered fjord landscapes. Nature 474, p. 72-75.

Foto’s: University of Texas, Austin, TX (Verenigde Staten van Amerika).


Copyright © NGV 1999-2017
webmaster@geologischevereniging.nl