NGV-Geonieuws 181 artikel 1195

NGV-Geonieuws: elektronisch geologisch tijdschrift


Juli 2011, jaargang 13 nr. 7 artikel 1195

Redactie: George Brouwers tot en met artikel 1023 en vanaf 1024 dr.W.M.L.(Willem) Schuurman

Dit artikel is onderdeel van NGV-Geonieuws uitgave 181! Op de huidige pagina is alleen artikel 1195 te lezen.

<< Vorig artikel: 1194 | Volgend artikel: 1196 >>

1195 Waar magma zeewater ontmoette
Auteur: prof. dr. A.J. (Tom) van Loon, AMU, Poznan

Klik hier voor alle artikelen over het Inwendige van de Aarde ! Klik hier voor alle artikelen over Mineralen !     Klik hier om dit artikel af te drukken !

Voor het Integrated Ocean Drilling Program (IODP) zijn momenteel enkele expedities gaande. Een daarvan is expeditie 335, die boringen verricht op plaatsen waar zeer snel nieuwe zeebodem is gevormd. Een van de daartoe uitgevoerde boringen (1256D, in het oosten van de Stille Oceaan) gaat meer dan 1500m de uit vaste gesteenten bestaande zeebodem in. Al in 2002 werd bij een eerdere expeditie met dit boorgat begonnen, gevolgd door verdere boringen in 2005 en nu wordt er nog dieper geboord in de bovenste oceanische korst. Deze bestaat uit bazaltische magma en het is de bedoeling om de gehele bazaltische sectie te boren inclusief de diepere gabbro’s.

Gabbro’s zijn grove intrusieve gesteenten die ontstaan door de langzame afkoeling van bazaltische magma’s. Ze vormen onder de oceanen vrijwel overal zo’n twee derde deel van de oceanische korst. De intrusie van het magma waaruit de gabbro’s ontstaan bij de mid-oceanische ruggen is een zeer grootschalig proces: jaarlijks wordt gemiddeld ruim 12 kubieke kilometer magma uit de aardmantel tot in de oceanische korst opgestuwd, en dit materiaal vormt als het ware een mineralogisch, chemisch en textureel archief waarin de vorming van nieuwe aardkorst is vastgelegd.

Deze vorming van nieuwe korst, die kan worden beschouwd als een eerste fase in de kringloop van gesteenten die uiteindelijk via subductie weer naar de mantel worden teruggevoerd, is het belangrijkste proces waardoor hitte en materiaal uit het inwendige der aarde tot aan of nabij het vaste aardoppervlak worden gebracht. Dit proces wordt nu, dankzij het IODP en zijn voorgangers, steeds beter begrepen, vooral doordat er steeds meer boormonsters van meer dan een kilometer diep konden worden opgehaald en onderzocht.


De locatie van boorgat ODP 1256D.


Mico-opname (beeld is 2,3 mm breed)
van de harde granoblastische bazalt.


Boorgat 1256D, ongeveer 600 km ten westen van Costa Rica en 1150 km ten oosten van de East Pacific Rise, heeft hieraan nu sterk bijgedragen. De boring gaat door ca. 15 miljoen jaar oude gesteenten (vroeg Mioceen)die een fase van supersnelle zeebodemaangroei vertegenwoordigen (gemiddeld meer dan 20 cm per jaar, dus veel sneller dan de snelste aangroei tegenwoordig). In deze boring werden eerst ‘gewone’ bazalten aangeboord en ca. 1 m dunne intrusies van gabbro die tot de bovenste oceanische korst behoren, en daaronder de gabbro’s van de onderste korst. De overgang van de intrusies naar de gabbro’s, iets dieper dan 1500 m, vertegenwoordigt een kritische grens. Het magma met een temperatuur van ca. 1200 0C wisselde in die overgangszone warmte uit met oververhit zeewater dat circuleerde in spleten in de bovenste korst. Dit contact van het hete magma met het circulerende zeewater vond waarschijnlijk plaats in een zone van hooguit enkele tientallen meters dik.

In deze zone leidde de hitte van het magma tot duidelijke veranderingen in de textuur van de daar aanwezige gesteenten, waarbij een zeer fijnkorrelige textuur ontstond waardoor het gesteente veranderde in een zogeheten granoblastische bazalt. Dit kan niet meer worden beschouwd als een stollingsgesteente, maar moet beschouwd worden (vanwege de mineralogische omzettingen ten gevolge van de hitte) als een metamorf gesteente. Het is harder dan welk ander gesteente ook dat ooit tijdens boringen van het IODP is aangeboord.


Sumiyo Miyashita en Yoshiko Adashi
(Niigata Univ., Japan) bestuderen
de monsters.


Werk aan boord van het onderzoekschip
JOIDES Resolution om ‘afval’ van de
booractiviteiten van de zeebodem op te vissen.


Referenties:
  • Saunders, S. & Otomo, M., 2011. Heavy metal meets hard rock: battling through the ocean crust’s hardest rocks to capture the boundary between magma and water. IODP release 2011-06-22 (http://iodp.org/index.option=com_content&task=view&id=576&Itemid=1235).

Foto’s: Integrated Ocean Drilling Program (IODP).


Copyright © NGV 1999-2017
webmaster@geologischevereniging.nl