NGV-Geonieuws 181 artikel 1196

NGV-Geonieuws: elektronisch geologisch tijdschrift


Juli 2011, jaargang 13 nr. 7 artikel 1196

Redactie: George Brouwers tot en met artikel 1023 en vanaf 1024 dr.W.M.L.(Willem) Schuurman

Dit artikel is onderdeel van NGV-Geonieuws uitgave 181! Op de huidige pagina is alleen artikel 1196 te lezen.

<< Vorig artikel: 1195 | Volgend artikel: 1197 >>

1196 Een harde kop
Auteur: prof. dr. A.J. (Tom) van Loon, AMU, Poznan

Klik hier voor alle artikelen over (Dino)sauriers ! Klik hier voor alle artikelen over Paleontologie, Fossielen & Uitstervingen !     Klik hier om dit artikel af te drukken !

Wie wel eens twee bokken met de koppen tegen elkaar heeft zien opspringen, zal zich hebben afgevraagd of de dieren daar geen hoofdpijn van krijgen. Er zijn meer dieren die zo, al dan niet als spel of als rivalen (bijv. in de strijd om een vrouwtje), elkaar kopstoten uitdelen. Het zijn, voor zover bekend, altijd herbivore hoefdieren. Muskusossen en de Amerikaanse ‘big horn’ schapen zijn het meest bekend, maar ook tal van herten en zelfs giraffen vertonen hetzelfde gedrag, in al dan niet sterke mate. Het gaat om een zo wijd verspreid verschijnsel dat er weinig reden is om aan te nemen dat het niet ook voorkwam in de geologische geschiedenis.

Dat blijkt inderdaad het geval te zijn geweest, althans de schedel van Stegoceras validumwas daartoe uitermate geschikt. Dat blijkt uitbeelden die met zogeheten computerized tomography scanning zijn verkregen van een dergelijke schedel, en die zijn vergeleken met soortgelijke beelden van recente dieren die zulk gedrag vertonen. Stegoceras was een herbivore pachysauriër (‘dikkop’ sauriër) die ongeveer 72 miljoen jaar geleden leefde( Laat Krijt) en die het formaat had van een Duitse herder. De schedel van mannelijke individuen vertoont een opvallend grote botverdikking aan de frontale bovenkant, dus juist het gebied waarmee dieren elkaar raken bij ‘kop-aan-kop gevechten’.


De merkwaardige schedel van
Stegoceras validum en de botdichtheid

Juist die merkwaardige schedelvorm deed onderzoekers zich afvragen wat het doel ervan was. Vreemde lichaamsvormen (of kleuren) dienen vaak om het andere geslacht te imponeren, maar in dit geval leek de verdikking zo uitzonderlijk dat al direct het idee postvatte dat het te maken had met vechtpartijen. Als dat inderdaad het geval zou zijn, zou het iets vertellen over het sociale gedrag van Stegoceras, maar alleen de verdikte schedel is daarvoor natuurlijk geen afdoende bewijs. Daarom besloten de onderzoekers tot een gecombineerd anatomische/ingenieursanalyse, waarbij met tomografie in de schedels en koppen kon worden gekeken van zowel Stegoceras als recente hoefdieren. Met deze methode konden bij Stegoceras ook de weefsels die tegen de binnenkant van het schedeldak aanlagen worden gereconstrueerd (zie Geonieuws 1191) en dus vergeleken met die van de onderzochte recente dieren.

Uit de scans bleek dat vrijwel alle ‘kopvechters’ een verdikking hebben aan de frontale bovenkant van hun kop (soms zelfs, als een motorhelm, over de gehele bovenkant van hun kop) met een stevige, dichte buitenlaag waaronder zich sponsachtig materiaal bevindt dat energie goed kan absorberen. Daaronder bevindt zich dan weer een stijve laag van dicht botmateriaal. Bij Stegoceras was echter nog een extra beschermlaag van dicht bot aanwezig in het midden van de ‘helm’. Dit bood dus een nog veel betere bescherming van de hersenen dan het geval is bij welk recent dier ook. Het is dan ook vrijwel zeker dat deze harde kop bedoeld was voor gevechten met mannelijke rivalen.


Skeletten van Stegoceras in
het Royal Tyrell Museum, Alberta
(foto Sebastian Bergmann).


Reconstructie van Stegosaurus validum
(door Richard T. Nowitz).


Referenties:
  • Snively, E. & Theodor, J.M., 2011. Common functional correlates of head-strike behavior in the pachycephalosaur Stegoceras validum (Ornithischia, Dinosauria) and combative artiodactyls. PLoS ONE 6(6): e21422; doi:10.1371/journal.pone.0021422, 26 blz.

Foto botdichtheid uit het aangehaalde artikel.


Copyright © NGV 1999-2017
webmaster@geologischevereniging.nl