NGV-Geonieuws 181 artikel 1198

NGV-Geonieuws: elektronisch geologisch tijdschrift


Juli 2011, jaargang 13 nr. 7 artikel 1198

Redactie: George Brouwers tot en met artikel 1023 en vanaf 1024 dr.W.M.L.(Willem) Schuurman

Dit artikel is onderdeel van NGV-Geonieuws uitgave 181! Op de huidige pagina is alleen artikel 1198 te lezen.

<< Vorig artikel: 1197 | Volgend artikel: 1199 >>

1198 Het tragische einde van een eendagsvlieg
Auteur: prof. dr. A.J. (Tom) van Loon, AMU, Poznan

Klik hier voor alle artikelen over Paleontologie, Fossielen & Uitstervingen !     Klik hier om dit artikel af te drukken !

Eendagsvliegen hebben weinig tijd om van het leven te genieten. Zelfs die weinige tijd was echter niet gegund aan een eendagsvlieg die zo’n 97-110 miljoen jaar geleden (Vroeg-Krijt) leefde. Het was een jong vrouwtje, dat voldeed aan de belangrijkste opdracht van eendagsvliegen: een partner zoeken en daarmee paren. Ze werd inderdaad bevrucht, en ging op zoek naar een plaats om haar eieren te leggen. Maar toen ging het mis: ze kleefde vast aan de stroperige hars die uit een boom droop, en kon zich daar niet meer uit bevrijden. Ze werd overstroomd door de hars en werd pas na 100 miljoen jaar weer in het Hukawng-dal in Myanmar (het vroegere Birma) ontdekt: gefossiliseerd in een stukje barnsteen van 1,5 g. Daarmee werd ze voor eeuwig beroemd, als holotype van een nieuwe soort, een nieuw geslacht en zelfs een nieuwe subfamilie. Wellicht toch een wat schrale troost als je voortijdig uit het leven bent weggerukt, als je een groot deel van je leven hebt besteed aan je paringvlucht, en als je daarna toch geen nageslacht hebt voortgebracht.


De eendagsvlieg Ventuformosa buckleyi
ingebed in barnsteen.


Detail van het lichaam.


Ieder nieuw fossiel dat wordt gevonden is uiteraard van wetenschappelijk belang, maar sommige fossielen zijn interessanter dan andere omdat ze meer inzicht kunnen verschaffen in de leefmilieus in het geologische verleden. Eendagsvliegen behoren tot die laatste groep, want ze vormen nu een van de belangrijkste voedselbronnen voor dieren die in of bij stromend water leven, zoals vissen (en veel kunstaas van hengelaars is daarom op de vorm van eendagsvliegen gebaseerd); ze zijn dus onmisbaar in bepaalde ecosystemen, en dat waren ze in het geologische verleden waarschijnlijk ook. Misschien was het einde van de gefossiliseerde eendagsvlieg dus toch niet zo dramatisch: ze had ook opgegeten kunnen worden ...

De nieuwe soort (die Vetuformosa buckleyi is gedoopt) is bijzonder, want de antennes zijn langer dan bij enige andere soort uit deze familie. Ook is het voor het eerst dat er in een gefossiliseerd exemplaar een legbuis is aangetroffen. Een legbuis wordt door veel insecten gebruikt om eieren op een bepaalde plaats te leggen, bijv. in het weefsel van een bepaalde plant. Overigens hebben recente eendagsvliegen geen legbuis meer.

Afgezien van het verloren gaan van de legbuis, lijken recente eendagsvliegen sterk op fossiele exemplaren. Het zijn merkwaardige dieren: ze leven in wezen veel langer dan een dag, maar toch is de term eendagsvlieg correct. Het gaat namelijk om dieren die ongeveer een jaar als nimf (vergelijkbaar met een larve) leven in zoetwater, en zich vervolgens ontpoppen tot een vliegend insect dat slecht één dag leeft. In die dag paren ze tijdens een paringsvlucht en de vrouwtjes leggen nog dezelfde dag eieren. Aan het einde van de dag zijn vrijwel alle eendagsvliegen overleden. Veel tijd hebben eendagsvliegen dus niet, zelfs niet om te eten. Ze hebben daarom weliswaar een mondachtig orgaan, maar dat is niet eens geschikt om te eten.

Referenties:
  • Poinar Jr, G., 2011. Vetuformosa buckleyi n. gen., n. sp. (Ephemeroptera: Baetidae; Vetuformosinae n. subfam.), a new subfamily of mayflies in Early Cretaceous Burmese amber. Historical Biology 23, 6 blz.

Foto’s welwillend ter beschikking gesteld door George Poinar Jr., Department of Zoology, Oregon State University, Corvallis, OR (Verenigde Staten van Amerika).


Copyright © NGV 1999-2017
webmaster@geologischevereniging.nl