NGV-Geonieuws 182 artikel 1204

NGV-Geonieuws: elektronisch geologisch tijdschrift


Augustus 2011, jaargang 13 nr. 8 artikel 1204

Redactie: George Brouwers tot en met artikel 1023 en vanaf 1024 dr.W.M.L.(Willem) Schuurman

Dit artikel is onderdeel van NGV-Geonieuws uitgave 182! Op de huidige pagina is alleen artikel 1204 te lezen.

<< Vorig artikel: 1203 | Volgend artikel: 1205 >>

1204 Augustus dino maand (4): Linhenykus, de eerste éénvingerige dino
Auteur: prof. dr. A.J. (Tom) van Loon, AMU, Poznan

Klik hier voor alle artikelen over Biologie & Evolutie ! Klik hier voor alle artikelen over (Dino)sauriers ! Klik hier voor alle artikelen over Paleontologie, Fossielen & Uitstervingen !     Klik hier om dit artikel af te drukken !

Hij was niet groot en ook bepaald niet schrikaanjagend, maar het was wel een theropode dino, dat wil zeggen dat het een op twee poten lopende vleeseter was. En paleontologen spreken van een belangwekkende vondst, want Linhenykus monodactylus vertegenwoordigt een éénvingerige dinosaurus; dergelijke dino’s waren tot nu toe niet bekend. Wel waren veel theropode dino’s bekend met één sterk ontwikkelde vinger (mogelijk voor het uitgraven van prooi of van termieten) en twee slecht ontwikkelde vingers (de familie van de Alvarezsauroidea, kleine, langpotige dino’s waartoe ook Linhenykus wordt gerekend). Maar de meeste dino’s hadden aan iedere poot drie goed ontwikkelde klauwen, en men kent sinds enige tijd zelfs ook de merkwaardige Balaur bondoc, een dino met dubbele klauwen (zie Geonieuws 1082), maar Linhenykus (zo genoemd naar zijn vindplaats nabij Linhe in Mongolië) lijkt wel erg slecht bedeeld te zijn geweest.


De schedel van Linhenykus.


Diverse van de opgegraven botten.


Helemaal verdwenen zijn de overige vingers van Linhenykus, die ongeveer 60 cm groot was, overigens niet: er is nog een rudimentair kootje van een tweede vinger, maar dat kan geen functie meer hebben gehad. Het lijkt een eindfase te vertegenwoordigen van een trend die al veel langer aan de gang was, want de theropode dino’s startten met vijf vingers aan elke poot; in de loop van de evolutie werden dat er drie (Tyrannosasurus rex was een uitzondering, met twee vingers), bij de alvaerzsauroďden waren twee daarvan veel minder ontwikkeld, om tenslotte bij Linhenykus te eindigen met een vinger en één rudimentair kootje van een tweede vinger.

Linhenykus leefde ongeveer 84-75 miljoen jaar geleden (Laat-Krijt). Zijn naaste verwanten (de al genoemde alverezsauroďden) waren al bekend uit Azië, maar ook uit Noord- en Zuid-Amerika. Van die laatste twee continenten zijn ze bekend Van Laat-Jura tot Laat-Krijt. Voor Azië is dit de eerste vondst uit het Laat-Krijt. De alvarezsauroďden konden zich, net als overigens de andere dieren uit die tijd, gemakkelijk over veel van de huidige continenten verspreiden, omdat die toen het grote supercontinent Pangea vormden. Waarschijnlijk ontstonden de alvarezsauroďden in Azië en verspreidden ze zich van daaruit.


Het skelet van Linhenykus.


Reconstructie van Linhenykus monodactylus.


De ontwikkeling van handen met vingers, en de eventuele latere - al dan niet gedeeltelijke - verdwijning daarvan, is overigens een verschijnsel dat veelvuldig in de evolutie wordt aangetroffen (vgl. walvissen en slangen). Volgens een van de onderzoekers, Jonah Choiniere van het Natuurhistorisch Museum in New York, lijkt het latere geheel of gedeeltelijk verdwijnen van vingers min of meer toeval te zijn. Dat zou te maken kunnen hebben met het feit dat het behouden van vingers kennelijk evolutionair weinig negatieve gevolgen heeft, zodat ze vaak ook bewaard blijven ook als ze niet langer echt nodig zijn. Maar soms verdwijnen ze dus toch, zoals bij Linhenykus....


Het fossiel werd gevonden nabij Linhe in Binnen-Mongolië.

Referenties:
  • Xu, X., Sullivan, C., Pittman, M., Choiniere, J.N., Hone, D., Upchurch, P., Tan, Q., Xiao, D., Tan, L. & Han, F., 2011. A monodactyl nonavian dinosaur and the complex evolution of the alvarezsauroid hand. Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States 108, 2338 2342.

Illustratie reconstructie: Julius T. Csotonyi.


Copyright © NGV 1999-2017
webmaster@geologischevereniging.nl