NGV-Geonieuws 182 artikel 1205

NGV-Geonieuws: elektronisch geologisch tijdschrift


Augustus 2011, jaargang 13 nr. 8 artikel 1205

Redactie: George Brouwers tot en met artikel 1023 en vanaf 1024 dr.W.M.L.(Willem) Schuurman

Dit artikel is onderdeel van NGV-Geonieuws uitgave 182! Op de huidige pagina is alleen artikel 1205 te lezen.

<< Vorig artikel: 1204 | Volgend artikel: 1206 >>

1205 Augustus dino maand (5): Eodromaeus, uit de dageraad van de dino’s
Auteur: prof. dr. A.J. (Tom) van Loon, AMU, Poznan

Klik hier voor alle artikelen over Biologie & Evolutie ! Klik hier voor alle artikelen over (Dino)sauriers ! Klik hier voor alle artikelen over Paleontologie, Fossielen & Uitstervingen !     Klik hier om dit artikel af te drukken !

Een van de vroegste dino’s die is aangetroffen dateert van ongeveer 230 miljoen jaar geleden, ongeveer de grens van Midden- en Laat-Trias. Twee vrijwel complete skeletten werden, zij aan zij, aangetroffen in de ‘Maanvallei’, een verlaten, desolaat gebied aan de voet van de Andes in wat nu Argentinië is. Destijds was het echter een soort lusthof, met weelderige bossen, waarin talrijke groepen reptielen (deels met papegaai-achtige bekken) , proto-zoogdieren en krokodil-achtige dieren leefden.

Uit de skeletten valt op te maken dat de dieren van neus tot einde staart ongeveer 1,3 m lang waren en een lange nek hadden, maar slechts zo’n 5-7 kg moeten hebben gewogen. Het moeten dus ‘magere’ diertjes zijn geweest. Uit de skeletten valt ook op te maken dat ze zeer snel op hun achterpoten konden rennen. Op basis van dit voorkomen tijdens de dageraad van de dino-heerschappij, en vanwege het vermogen om hard te rennen is het dier Eodromaeus gedoopt (renner van de dageraad). Rennen vereist veel energie, en dus een goede ademhaling. Wellicht daarmee verband houdt het voorkomen in zijn nek van een soort luchtzakken.


Replica van de schedel van Eodromaeus.


Een op basis van de vondsten gereconstrueerd skelet.


Het dier had zeer scherpe tanden en goed ontwikkelde klauwen, waaruit blijkt dat het een jager moet zijn geweest. Als op zijn twee achterpoten lopende vleeseter behoorde hij tot de therapode dino’s, een groep die later, zeker tegen het einde van het dino-tijdperk, schrikwekkende soorten zou omvatten zoals Tyrannosaurus rex. Eodromaeus moet worden beschouwd als een van de eerste vertegenwoordigers van deze groep. Hij vertoont overigens nog enige gelijkenis met Eoraptor, een dino met wie hij gelijktijdig leefde, maar die, naar de meest recente inzichten, behoort tot de groep van sauropode dino’s waaruit later de kolossale dino’s met een lange nek voortkwamen (zoals Apatosaurus en Titanosaurus). Eodromaeus en Eoraptor hebben waarschijnlijk een gezamenlijke voorouder gehad die zo’n 10 miljoen jaar eerder leefde en die waarschijnlijk omnivoor was. Deze twee geslachten vormen nu de oudste vertegenwoordigers van de twee belangrijkste takken van de dino’s, die zich dus relatief kort daarvoor van elkaar hadden afgescheiden.


Reconstructie van Eodromaeus(door Tod Marshall).


Reconstructie van de kop van Eodromaeus.


Welke dieren de prooi van Eodromaeus vormden kan niet worden vastgesteld, maar de lagen waarin hij voorkomt (een pakket van ongeveer 700 m dik, afgezet in een rift valley in het zuidwesten van Pangea) bevat talloze skeletten van potentiële prooidieren. De reptielen waren destijds nog veel talrijker dan de dino’s; zij zullen daarom wel het hoofdvoedsel hebben gevormd, hoewel de onderzoekers het ook mogelijk achten dat hij zich aan de jongen van andere dino’s vergreep.


Mede-onderzoeker Paul Sereno met
een gereconstrueerd skelet.

Referenties:
  • Martinez, R.N., Sereno, P.C., Alcober, O.A., Colombi, C.E., Renne, P.R., Montañez, I.P. & Currie, B.S., 2011. A basal dinosaur from the dawn of the dinosaur era in southwestern Pangaea. Science 331, p. 206 210.

Illustraties: The University of Chicago, IL (Verenigde Staten van Amerika) (foto’s en reconstructie kop Mike Hettwer).


Copyright © NGV 1999-2017
webmaster@geologischevereniging.nl