NGV-Geonieuws 182 artikel 1209

NGV-Geonieuws: elektronisch geologisch tijdschrift


Augustus 2011, jaargang 13 nr. 8 artikel 1209

Redactie: George Brouwers tot en met artikel 1023 en vanaf 1024 dr.W.M.L.(Willem) Schuurman

Dit artikel is onderdeel van NGV-Geonieuws uitgave 182! Op de huidige pagina is alleen artikel 1209 te lezen.

<< Vorig artikel: 1208 | Volgend artikel: 1210 >>

1209 Augustus dino maand (9): Acristavus, een ‘onversierde’ hadrosauriër
Auteur: prof. dr. A.J. (Tom) van Loon, AMU, Poznan

Klik hier voor alle artikelen over Biologie & Evolutie ! Klik hier voor alle artikelen over (Dino)sauriers ! Klik hier voor alle artikelen over Paleontologie, Fossielen & Uitstervingen !     Klik hier om dit artikel af te drukken !

Tot de sterk tot de verbeelding sprekende dino’s behoren de hadrosauriërs, vanwege de vaak bijzondere ‘versieringen’, onder meer in de vorm van een zogeheten schedelkam. Tot nu toe was er slechts één geslacht bekend (Edmontosaurus) die niet over zo’n kam beschikt. Nu is er echter een tweede geslacht bijgekomen: Acristavus. En deze vondst - of beter: deze vondsten, want er werden binnen één jaar merkwaardig genoeg twee exemplaren van dezelfde soort (Acristavus gagslarsoni) gevonden, en dat ook nog op een onderlinge afstand van ca. 1000 km - werpt een nieuw licht op de ontwikkeling van de merkwaardige schedelkam en andere ‘versieringen’.


bij inpakken:Rebecca Hanna en vrijwilligers
pakken het fossiel van Acristavus
in voor transport.


Mede-auteur Rebecca Hanna brengt de botten
van Acristavus in kaart terwijl
vrijwilligers verder gaan met de opgraving.


Het ene exemplaar werd gevonden in de Two Medicine Formatie in de Amerikaanse staat Montana, terwijl het tweede exemplaar werd aangetroffen in de Wahweap Formatie in Utah. Beide exemplaren zijn ruwweg 80 miljoen jaar oud (Campanien). Het in Montana opgegraven exemplaar geldt als holotype. Het skelet is incompleet, maar omvat de vrijwel complete schedel, talrijke halswervels, drie rugwervels, een staartwervel, ribben, een opperarmbeen, een ellepijp, een deel van het borstbeen, het linkerschaambeen, een linkerachterpoot met een gedeeltelijke voet, en een kootje uit de rechtervoet. Het tweede exemplaar is eveneens incompleet, maar omvat onder meer de schedel. De schedels zijn lang, laag, en hebben een rechthoekige vorm. De voor hadrosauriërs karakteristieke snuit is stomp en draagt een grote ‘bovensnavel’ met hoge neusgaten. De onderkaak is ook zeer stomp.

Hadrosauriërs verschillen van hun directe en oudere voorgangers (de iguanodonten) vanwege de talrijke ‘versieringen’ op hun schedel; die bestaan bijv. uit ‘zeilen’, kammen en rijen hoorns. Dat die bij Edmontosaurus ontbreken, schrijven de onderzoekers toe aan het weer verloren gaan van die ‘versieringen’ in de loop van de evolutie. Bij Acristavus ligt dat anders: dat was een vroege vertegenwoordiger van deze groep (het is de oudste hadrosauriër die in de Verenigde Staten is aangetroffen; de naam Acristavus betekent letterlijk ‘grootvader zonder kam’), en hij zou een evolutionaire fase vertegenwoordigen waarin de ‘versieringen’ op de kop nog niet ontwikkeld zijn.

De ‘versieringen’ van de hadrosauriërs waren soms hol, soms massief. Volgens deskundigen zouden de holle versieringen een rol hebben gespeeld bij de ademhaling. Beide typen versieringen zouden mogelijk onafhankelijk van elkaar kunnen zijn ontwikkeld vanuit voorouders zoals Acristavus die geen ‘versieringen’ hadden.

De merkwaardige soortnaam van de nieuwe hadrosauriër (gagslarsoni) heeft een geschiedenis. Het holotype werd namelijk gevonden op land dat destijds eigendom was van de inmiddels overleden Russel Ellsworth ‘Gags’ Larson. Zijn kinderen gaven het exemplaar aan het Museum of the Rockies in Bozeman (ook in de staat Montana). Bij wijze van dank voor hun gulle gift en de verleende medewerking werd de soort vernoemd naar de oorspronkelijke eigenaar.

Referenties:
  • Gates, T.A., Horner, J.R., Hanna, R.R. & Nelson, R., 2011. New unadorned hadrosaurine hadrosaurid (Dinosauria, Ornithopodia) from the Campanian of North America. Journal of Vertebrate Paleontology 31, p. 798-811.

Foto’s (Rebecca Hanna) welwillend ter beschikking gesteld door Terry Gates, Field Museum of Natural History, Chicago, IL (Verenigde Staten van Amerika).


Copyright © NGV 1999-2017
webmaster@geologischevereniging.nl