NGV-Geonieuws 183 artikel 1212

NGV-Geonieuws: elektronisch geologisch tijdschrift


September 2011, jaargang 13 nr. 9 artikel 1212

Redactie: George Brouwers tot en met artikel 1023 en vanaf 1024 dr.W.M.L.(Willem) Schuurman

Dit artikel is onderdeel van NGV-Geonieuws uitgave 183! Op de huidige pagina is alleen artikel 1212 te lezen.

<< Vorig artikel: 1211 | Volgend artikel: 1213 >>

1212 Maan lijkt 100-200 miljoen jaar jonger dan eerder aangenomen
Auteur: prof. dr. A.J. (Tom) van Loon, AMU, Poznan

Klik hier voor alle artikelen over Astronomie ! Klik hier voor alle artikelen over Dateringen !     Klik hier om dit artikel af te drukken !

Tijdens de diverse maanvluchten zijn veel gesteentemonsters verzameld. Het onderzoek daarnaar is nog steeds in volle gang. Zo is een anorthosiet die met de vlucht van de Apollo-16 al zo’n 39 jaar geleden (!) werd teruggebracht eindelijk onderzocht wat betreft zijn ouderdom. En dat leverde een verrassend resultaat op: het vaste gesteente op de maan is niet ontstaan door de geleidelijke afkoeling van een ‘magma-oceaan’ die de hele maan na zijn ontstaan bedekte, of (wat waarschijnlijker is) de maan is minder oud dan tot nu toe werd aangenomen.

Volgens de huidige opvattingen is de maan ontstaan doordat een grote massa van de nog zeer jonge aarde de ruimte in werd geslingerd nadat er een botsing had plaatsgevonden met een groot planeet-achtig ruimtelichaam(zie Geonieuws 471 en 869). De energie die bij die botsing vrijkwam in de vorm van warmte was zo groot dat het materiaal dat de ruimte in werd geslingerd vloeibaar was, en dat een diepe, vloeibare oceaan van gesmolten gesteente de zo gevormde maan omringde. Toen de koude van het wereldruim de maan genoeg had afgekoeld, begon de magma-oceaan langzamerhand te stollen, waarbij de lichtste mineralen die daarbij ontstonden boven kwamen drijven, en zo de oudste delen van de maankorst gingen vormen.


Monster 60025 (14 cm) van de Apollo-16:
de onderzochte anorthosiet uit de vroegste
geschiedenis van de maan, die jonger blijkt
dan eerder aangenomen.


Monster 61015 (15 cm) van de Apollo-16:
opgesmolten gesteente, gevormd bij de
inslag die het Nectaris-Bekken vormde.


Het anorthosiet monster 60025 dat met de Apollo-16 werd teruggebracht, is nu met nieuwe technieken ‘schoongepoetst’ om aardse verontreinigingen te verwijderen. Het monster vertegenwoordigt het oudste korstmateriaal van de maan, en het blijkt nu - na datering met ook al weer een nieuwe techniek, gebaseerd op onder meer de verhouding tussen lood- en neodymium-isotopen - 4,36 miljard jaar oud te zijn. Dat is zo’n 200 miljoen jaar jonger dan tot nu toe voor het ontstaan van de maan was aangenomen, en zo’n 100 miljoen jaar minder dan eerder voor dergelijk korstmateriaal werd verwacht. Dat suggereert dat de maan 100-200 miljoen jaar jonger is dan tot nu toe werd aangenomen. De nu gevonden ouderdom is vrijwel gelijk aan die van de oudste gesteenten die van de aarde bekend zijn.

De ouderdom van het maanmonster is nu met verschillende technieken vastgesteld. Alle technieken gaven dezelfde ouderdom aan. Het gaat daarbij om het moment dat het gesteente uitkristalliseerde in de magma-oceaan. In theorie zou de anorthosiet ook op een andere wijze kunnen zijn gevormd, maar dat zou dan betekenen dat er al in de vroege geschiedenis van de maan geen magma-oceaan (meer) bestond; dat lijkt onwaarschijnlijk.


Monster 67015 (13 cm) van de Apollo-16:
een breccie van de rand van de North Ray krater.

Referenties:
  • Borg, L.E., Connelly, J.N., Boyet, M. & Carlson, R.W., 2011. Chronological evidence that the Moon is either young or did not have a global magma ocean. Nature 476, doi:10.1038/nature10328.

Foto’s: Lunar and Planetary Institute, Houston, TX (Verenigde Staten van Amerika).


Copyright © NGV 1999-2017
webmaster@geologischevereniging.nl