NGV-Geonieuws 183 artikel 1213

NGV-Geonieuws: elektronisch geologisch tijdschrift


September 2011, jaargang 13 nr. 9 artikel 1213

Redactie: George Brouwers tot en met artikel 1023 en vanaf 1024 dr.W.M.L.(Willem) Schuurman

Dit artikel is onderdeel van NGV-Geonieuws uitgave 183! Op de huidige pagina is alleen artikel 1213 te lezen.

<< Vorig artikel: 1212 | Volgend artikel: 1214 >>

1213 ‘Moeder’ uit China
Auteur: prof. dr. A.J. (Tom) van Loon, AMU, Poznan

Klik hier voor alle artikelen over Biologie & Evolutie ! Klik hier voor alle artikelen over Paleontologie, Fossielen & Uitstervingen !     Klik hier om dit artikel af te drukken !

Niet bij alle zoogdieren is er bij de geboorte sprake van een placenta. De buideldieren (Marsupalia) zoals de kangoeroe hebben die niet. Zoogdieren met een placenta (Placentalia) zijn momenteel veel talrijker, maar in het geologische verleden was dat mogelijk anders. Er zijn bijvoorbeeld, uit de tijd dat de Placentalia zich nog niet duidelijk van de Marsupalia hadden afgescheiden, fossiele zoogdieren bekend die kenmerken van zowel Marsupalia als Placentalia vertonen. De fossiele soorten die meer met de Placentalia verwant zijn dan met de Marsupalia, worden (omdat in de wetenschap classificatie nu eenmaal noodzakelijk is) samen met de Placentalia ingedeeld in de Eutheria.

Onlangs is een fossiel gevonden dat de oudst tot nu toe bekende soort behorend tot de Eutheria vertegenwoordigt, en dat daarom (voorlopig?) als de ‘moeder’ van de Placentalia (inclusief de mens) kan worden beschouwd. Het dier leefde rond de grens Midden- en Laat-Jura (160 miljoen jaar geleden) in China. De onderzoekers hebben het daarom toepasselijk Juramaia sinensis (Jurassische moeder uit China) genoemd. Deze vertegenwoordiger van de Eutheria vult een lacune op in onze kennis, want hij is 35 miljoen jaar ouder dan enige eerder bekende vertegenwoordiger van deze groep.


Het fossiel van Juramaia sinensis
(photo Zhe-Xi Luo).


Het gereconstrueerde skelet van Juramaia
(tekening Mark Klinger).


Het verhaal wordt een beetje eentonig: het fossiel werd gevonden in de Chinese provincie Liaoning. Het gaat om een incomplete schedel, een deel van het skelet en de indrukken van zachte weefsels (waarschijnlijk zijn vacht). Het gebit is volledig bewaard gebleven, en de botten uit de voorpoten geven aan dat het dier meer met de Placentalia dan met de Marsupalia verwant is. Alle restanten zijn platgedrukt aangetroffen in een stuk uit een schaliepakket van de Tiaojishan Formatie.

Met deze vondst wordt niet alleen meer duidelijk over het ontstaan van de Placentalia, maar ook over de evolutie van de zoogdieren in zijn geheel. Met deze vondst is meer duidelijkheid ontstaat over het moment waarop de Placentalia zich van de Marsupalia afscheidden. Dat tijdstip kan tegenwoordig ook met de ‘moleculaire klok’ worden vastgesteld (die is gebaseerd op de mate van (on)gelijkheid van DNA in recente vertegenwoordigers), maar die ‘moleculaire klok’ moet uiteraard - net als een recente klok - wel op een aantal tijdstippen worden gecontroleerd om na te gaan of hij wel met de juiste snelheid loopt. En daar wrong de schoen al een tijdje: volgens de ‘moleculaire klok’ moest de afscheiding ongeveer 160 miljoen jaar geleden hebben plaatsgevonden, maar de tot nu toe gevonden fossielen wezen op een 35 miljoen jaar later tijdstip. Met de vondst van Juramaia blijkt de klok dus precies gelijk te lopen (tenzij er in de toekomst nog oudere vertegenwoordigers van de Eutheria zullen worden gevonden ...).

De gevonden restanten van Juramaia maken het mogelijk om zijn leefwijze te reconstrueren. Zijn voorpoten stelden hem in staat om te klimmen, wat uitzonderlijk was (de meeste zoogdieren uit het Jura leefden uitsluitend op de grond). Dit leverde hem mogelijk een tot dan toe vrijwel onbetreden jachtterrein op.


Juramaia in varens op jacht naar insecten
(tekening Mark Klinger).

Referenties:
  • Luo, Z.-X., Yuan, C.-X., Meng, Q.-J. & Ji, Q., 2011. A Jurassic eutherian mammal and divergence of marsupials and placentals. Nature 476, p. 442 445.

Illustraties: Carnegie Museum of Natural History, Pittsburgh, PA (Verenigde Staten van Amerika).


Copyright © NGV 1999-2017
webmaster@geologischevereniging.nl