NGV-Geonieuws 184 artikel 1221

NGV-Geonieuws: elektronisch geologisch tijdschrift


Oktober 2011, jaargang 13 nr. 10 artikel 1221

Redactie: George Brouwers tot en met artikel 1023 en vanaf 1024 dr.W.M.L.(Willem) Schuurman

Dit artikel is onderdeel van NGV-Geonieuws uitgave 184! Op de huidige pagina is alleen artikel 1221 te lezen.

<< Vorig artikel: 1220 | Volgend artikel: 1222 >>

1221 Veren van dino’s en vroege vogels in barnsteen
Auteur: prof. dr. A.J. (Tom) van Loon, AMU, Poznan

Klik hier voor alle artikelen over Biologie & Evolutie ! Klik hier voor alle artikelen over Paleontologie, Fossielen & Uitstervingen !     Klik hier om dit artikel af te drukken !

Barnsteen blijkt steeds meer een schatkamer te zijn voor paleontologen (zie o.a. Geonieuws 860, 1108 en 1198). Nu is er in Canada barnsteen gevonden van 80 miljoen jaar oud waarin de restanten van veren zijn aangetroffen. In feite gaat om nog onvolledig ontwikkelde veren, zodat wellicht beter van protoveren kan worden gesproken. Hun ontwikkeling is echter wel reeds zo ver voortgeschreden dat, op basis van de morfologie van die veren, zelfs is vast te stellen dat het deels gaat om veren van gevederde dino’s, deels om veren van vogels; in het laatste geval is de gelijkenis met veren van bepaalde watervogels zo groot dat een dergelijke leefwijze ook voor de 80 miljoen jaar oude vogels wordt aangenomen.


Een van de in barnsteen gevonden veren.
De gelijkenis met een recente veer is
treffend. Ook een mijt is in de barnsteen
ingesloten.


Ter vergelijking de veer van een recente
watervogel.


Volgens onderzoeksleider Ryan McKellar, een promovendus aan de Universiteit van Alberta, gaat het waarschijnlijk om veren die bij de dino’s en vogels waren uitgevallen, waarna ze door de wind werden opgewaaid en bij toeval terecht kwamen op hars, waaraan ze vastkleefden. Doorgaande harsvorming leidde er vervolgens toe dat de veren - samen met andere fossielen zoals mijten en producten van dieren zoals een spinneweb - in de hars werden ingesloten. Toen de bomen aan het eind van hun leven omvielen (en grotendeels verteerden) werd de hars in het bodemsediment opgenomen, waar het op den duur verhardde tot barnsteen.


De schacht van een veer, met
enkele filamenten; linksboven
restanten van een spinneweb.


Filamenten van een veer waarvan
de morfologie wijst op een gevederde dino.


In totaal zijn 11 fragmenten van veren aangetroffen; allemaal in de buurt van Grassy Lake in het zuiden van Alberta. Deze vindplaats ligt in wat destijds een kustgebied was, met een warm klimaa.De bomen waarvan de hars afkomstig is waren waarschijnlijk te vergelijken met de sequoia’s die nu in het noordwesten van de Verenigde Staten in het kustgebied langs de Stille Oceaan groeien. Het gaat bij deze vondst om de grootste vondst tot nu toe van veren die in barnsteen bewaard zijn gebleven. De veren zijn buitengewoon goed gepreserveerd (zoals overigens vaak het geval is met fossielen die in hars zijn ingebed); zo goed dat hun morfologie niet alleen uitsluitsel geeft over de waarschijnlijke aard van hun dragers, maar dat zelfs het pigment (en dus de kleuren) van de veren is vast te stellen. Die kleuren varieerden van bruin tot zwart.

Van de dino’s en vogels waarvan de veren afkomstig zijn, zijn ter plaatse geen andere restanten aangetroffen.


Onder de resten van een plant is
een ietwat ‘verfrommelde’ veer zichtbaar.

Referenties:
  • McKellar, R.C., Chatterton, B.D.E., Wolfe, A.P. & Currie, Ph.J., 2011. A diverse assemblage of Late Cretaceous dinosaur and bird feathers from Canadian amber. Science 333, p. 1619-1622.

Foto’s : University of Alberta, Edmonton (Canada).


Copyright © NGV 1999-2017
webmaster@geologischevereniging.nl