NGV-Geonieuws 184 artikel 1228

NGV-Geonieuws: elektronisch geologisch tijdschrift


Oktober 2011, jaargang 13 nr. 10 artikel 1228

Redactie: George Brouwers tot en met artikel 1023 en vanaf 1024 dr.W.M.L.(Willem) Schuurman

Dit artikel is onderdeel van NGV-Geonieuws uitgave 184! Op de huidige pagina is alleen artikel 1228 te lezen.

<< Vorig artikel: 1227 | Volgend artikel: 1229 >>

1228 Enkele bijzondere fossiele insecten
Auteur: prof. dr. A.J. (Tom) van Loon, AMU, Poznan

Klik hier voor alle artikelen over Biologie & Evolutie ! Klik hier voor alle artikelen over Paleontologie, Fossielen & Uitstervingen !     Klik hier om dit artikel af te drukken !

Hoewel er inmiddels zeer veel fossiele insecten bekend zijn (zie o.a. Geonieuws 1106, 1150 en 1211), vormen ze toch een relatief onbekende groep, zeker in verhouding tot de ontelbare soorten insecten die recent leven (er zijn bijna een miljoen soorten beschreven en waarschijnlijk zijn enkele miljoenen soorten nog niet eens beschreven!). Het relatief geringe aantal bekende fossiele insecten hangt waarschijnlijk samen met hun geringe kans op fossilisatie. Wel zijn er de afgelopen jaren veel beschrijvingen gekomen van in barnsteen opgesloten insecten, met name in barnsteen uit Myanmar, het vroegere Birma (zie o.a. Geonieuws 1130 en 1198). In ieder geval zijn nieuwe fossiele vondsten bijna altijd van betekenis, omdat ze ons inzicht in de evolutie van deze groep vergroten.

Onlangs publiceerde het tijdschrift Zookeys een special issue met de titel ĎAdvances in the systematics of fossil and modern insects: honoring Alexandr Rasnitsyní. Ook de in dit nummer beschreven fossiele insecten zijn interessant, en ik wil er hier twee uitlichten.


Holotype van Palerasnitsynus ohlhoffi;
schaal 1 mm (mannelijk exemplaar).


Vrouwelijke vertegenwoordiger van Palerasnitsynus ohlhoffi.


Een van de artikelen gaat over, jawel, insecten uit de 100 miljoen jaar oude (laat Albien, Vroeg Krijt) barnsteen van Myanmar. In dit geval is het aardige dat er niet alleen een beschrijving wordt gegeven van een nieuw geslacht (en dus ook een nieuwe soort) van de - ook nog recent voorkomende - familie van de Psychomyiidae, en dat het tegelijk gaat om de oudst bekende vertegenwoordiger van deze familie, maar dat het ook gaat om zowel een mannelijk als een vrouwelijk exemplaar van deze soort, die Palerasnitsynus ohlhoffi is gedoopt. Het komt slechts zelden voor dat van fossiele insecten zowel een mannelijk als een vrouwelijk exemplaar bekend is. De recente Psychomiidae zijn in Nederland onder meer bekend van de kokerjuffers.


Het holotype van Undulopsychopsis alexi;
schaal 1 mm (foto Dong Ren).

Het tweede artikel betreft een fossiel dat behoort tot de familie van de Psychopsidae (netvleugeligen). Hij komt uit de MesozoÔsche Yixian-Formatie in de Chinese provincie Liaoning (ook bekend van de vele gevederde dinoís en vroege vogels). De Psychopsidae vormen nu een zeer kleine familie die alleen voorkomt in zuidelijk Afrika, Zuid-Oost AziŽ en AustraliŽ, maar in het MesozoÔcum hadden ze een veel wijdere verspreiding. De vertegenwoordigers van deze familie zijn herkenbaar aan hun brede vleugels met een dicht netwerk van aders. Hun vleugels vertonen vaak een spectaculaire tekening en zijn harig. Het nu gevonden fossiele exemplaar, die de nieuwe soort Undulopsychopsis alexi vertegenwoordigt, heeft vleugels met een golvende rand, wat van geen andere vertegenwoordigers van deze familie bekend is. Hoewel hij door de onderzoekers tot de Psychopsidae wordt gerekend, heeft hij ook kenmerken van de uit het MesozoÔcum bekende, nu uitgestorven, familie van de Osmylopsychopidae. Zo draagt ook deze vondst bij aan een beter inzicht in de onderlinge verwantschappen - en daarmee in de evolutie - van deze insecten.


Reconstructie van de vleugels van
Undolopsychopsis.


Details van de vleugels van Undolopsychosis.


Referenties:
  • Peng, Y., Makarkin, V., Wang, X. & Ren, D., 2011. A new fossil silky lacewing genus (Neuroptera, Psychopsidae) from the Early Creaceous Yixian Formation of China. Zookeys 130, 217-228.
  • Wichard, W., Ross, E. & Ross, A., 2011. Palerasnitsynus gen. n. (Trichoptera: Psychomyiidae) from Burmese amber. Zookeys 130, 2323-330.

Alle illustraties (uit de aangehaalde artikelen): Pensoft Publishers.


Copyright © NGV 1999-2017
webmaster@geologischevereniging.nl