NGV-Geonieuws 184 artikel 1229

NGV-Geonieuws: elektronisch geologisch tijdschrift


Oktober 2011, jaargang 13 nr. 10 artikel 1229

Redactie: George Brouwers tot en met artikel 1023 en vanaf 1024 dr.W.M.L.(Willem) Schuurman

Dit artikel is onderdeel van NGV-Geonieuws uitgave 184! Op de huidige pagina is alleen artikel 1229 te lezen.

<< Vorig artikel: 1228 | Volgend artikel: 1230 >>

1229 Aardbevingen laten steenblokken tegen elkaar schuren
Auteur: prof. dr. A.J. (Tom) van Loon, AMU, Poznan

Klik hier voor alle artikelen over Geomorfologie !     Klik hier om dit artikel af te drukken !

De Atamaca woestijn in Chili is vooral bekend bij het grote publiek vanwege de gigantische lijnen die, vanuit de lucht bekeken, dieren voorstellen en geometrische patronen vormen. Er blijken echter nog meer interessante verschijnselen voor te komen. Een daarvan werd bij toeval ontdekt door een geoloog die er passeerde en even de bus verliet. Hij merkte op dat er veel grote steenblokken in de vlakte lagen, soms van enkele kubieke meters groot. Die steenblokken waren uiteraard bekend, maar het was tot nu toe een raadsel hoe ze in de vlakte terecht waren gekomen. Ze moesten afkomstig zijn van de berghellingen die de vlakte omgeven, maar het is er zo droog dat regen geen rol van betekenis kan hebben gespeeld bij hun vervoer.


Een vlakte bezaaid met grotere en kleine stenen.


De blokken vertonen duidelijk afgesleten vlakken.


Maar de onderzoeker, John Quade, die zijn bevindingen presenteerde tijdens het congres van de Geological Society of America dat eerder deze maand in Minneaplolis werd gehouden, merkte iets bijzonders aan de stenen op. De grootste vlakke stukken zagen er geschuurd uit, alsof ze tegen en langs andere grote stenen bewogen hadden. Deze schuurwerking moet meerdere malen in het verleden hebben plaatsgevonden, want in de woestijn vormt zich op de stenen zogeheten woestijnlak, en die woestijnlak bleek soms ‘vers’ te zijn, soms ouder, en soms heel oud.

Quade dacht dat aardbevingen mogelijk een rol speelden, want aardbevingen treden ter plaatse vaak op. Misschien dat de stenen dan tegen elkaar rolden. Maar hoe zoiets te bewijzen? Dat leek onmogelijk. Maar het raadsel liet Quade niet los, en hij keerde naar het gebied terug om nader onderzoek te doen. En juist toen hij boven op een van de grootste stenen was geklommen, trad een aardbeving op. Die had een magnitude van 5.3, en het landschap kwam in beweging; het geluid van stenen die tegen elkaar botsten was duidelijk waarneembaar. “Het was een enorm lawaai” merkte Quade erover op, “als van duizenden hamerslagen”. Het duurde ongeveer een minuut, en Quade probeerde - met succes - al die tijd om zijn evenwicht te bewaren bovenop de steen die op en neer en heen en weer bewoog.

Daarmee lijkt zijn hypothese over de oorsprong van de afgeschuurde plekken op de stenen bevestigd. Omdat er gemiddeld elke vier maanden een aardbeving ter plaatse optreedt, en omdat de woestijnlak aangeeft dat de meeste stenen er al zo’n 1-2 miljoen jaar liggen, hebben ze gemiddeld 50.000-100.000 uur van aardbevingen meegemaakt, meer dan genoeg om vaak elkaar te raken en - uiteraard op hun breedste punten - afgeschuurd te raken.


Stenen ‘onderweg’ van de rotshelling
naar het diepste deel van de vlakte.


Veel blokken liggen zeer dicht bij elkaar.


Volgens Quade lost het frequente optreden van aardbevingen gelijk de vraag op hoe het komt dat de vlakte, tot vaak ver van de rotswanden, bezaaid ligt met stenen die zeker niet door het - immers bijna nooit aanwezige - regenwater kunnen zijn vervoerd. Ze zijn, waarschijnlijk tijdens aardbevingen, van de wand losgeraakt en naar beneden gerold. Beneden aangekomen rolden ze bij iedere volgende aardbeving wat verder naar het diepste punt van de vlakte, vanwaar ze niet meer konden ‘ontsnappen’. Zo liggen ze daar nu, met steeds meer exemplaren en steeds dichter bij elkaar, te wachten op een volgende aardbeving waarbij ze weer tegen elkaar aan schuren.

Referenties:
  • Quade, J., Reiners, P.W., Placzek, Ch., Matmon, A., Murray, K. & Pepper, M., 2011. Seismicity and the strange rubbing boulders of the Atacama Desert, northern Chile. Geological Society of America Abstracts with Programs 43 (5), 385.

Foto’s (John Quade): Geological Society of America.


Copyright © NGV 1999-2017
webmaster@geologischevereniging.nl