NGV-Geonieuws 10 artikel 123

NGV-Geonieuws: elektronisch geologisch tijdschrift


1 Februari 2001, jaargang 3 nr. 1 artikel 123

Auteur: prof. dr. A.J. (Tom) van Loon
Geologisch Instituut, Adam Mickiewicz Universiteit, Poznan (Polen)

Dit artikel is onderdeel van NGV-Geonieuws uitgave 10! Op de huidige pagina is alleen artikel 123 te lezen.

<< Vorig artikel: 122 | Volgend artikel: 124 >>

123 Periodieke instabiliteit van ijskap op Antarctica
Auteur: prof. dr. A.J. (Tom) van Loon

Klik hier voor alle artikelen over Glaciologie ! Klik hier voor alle artikelen over (Paleo)Klimaat !     Klik hier om dit artikel af te drukken !

Uit het onderzoek van diepzeesedimenten blijkt dat periodiek grote massa’s van de ijskap op Antarctica afkalven. Een dergelijk fenomeen was al bekend van de noordelijke ijskap, waar gedurende hetPleistoceen met tussenpozen van enkele duizenden jaren zulke grote massa’s ijs afkalfden (en naar het zuiden wegdreven) dat daardoor het klimaat werd beïnvloed. Bij dergelijke 'Heinrich events' (zo genoemd naar de onderzoeker die ze voor het eerst beschreef) drijft namelijk niet alleen een hoop 'koude' (in de vorm van ijs) vanuit het koude noorden naar het warmere zuiden, maar ook wordt over grote gebieden het zoutgehalte van de oceaan verlaagd (door menging met smeltwater), wat weer zijn invloed heeft - omdat zoet water lichter is dan zout water) op het circulatiepatroon in de Atlantische Oceaan. Het optreden van dergelijke Heinrich events kon worden vastgesteld aan de hand van de grote hoeveelheden puin die het gletsjerijs meevoerde, en dat bij het smelten in de oceaan geleidelijk werd gedumpt. Er komen dus niveaus voor in de diepzee waarin relatief hoge concentraties glaciaal erosiemateriaal aanwezig zijn. Nu het inmiddels mogelijk is om diepzeesedimenten te dateren, konden ook de Heinrich events worden gedateerd; zo kon ook hun min of meer regelmatige periodiciteit worden vastgesteld.

Van de ijskap op Antarctica waren vergelijkbare gebeurtenissen tot nu toe onbekend. Op basis van onderzoek naar glaciaal materiaal in de diepzee hebben Amerikaanse aardwetenschappers nu echter ook voor Antarctica een dergelijke serie van gebeurtenissen vastgesteld, voor het interval tussen 74.000 en 20.000 jaar geleden (een deel van het Weichselien). Ze troffen op verschillende breedtegraden inderdaad niveaus in het diepzeesediment aan met glaciaal materiaal, op basis waarvan waarschijnlijk acht van met Heinrich events vergelijkbare ijsafkalvingen kunnen worden gereconstrueerd. Ze lijken echter iets minder grootschalig en het glaciale puin is daarom waarschijnlijk over minder grote gebieden in de diepzeebodem terug te vinden. Net als bij de 'echte' Heinrich events gaat het overigens wel om gebeurtenissen met een (niet strikte) periodiciteit in de orde van grootte van 7000 jaar.

Opvallend is dat de enorme afkalvingen volgens de dateringen veelal min of meer samenvielen met perioden tijdens de laatste ijstijd waarin het klimaat op het noordelijk halfrond iets minder koud was dan gewoonlijk. Dat was niet te verwachten, omdat klimaatfluctuaties op het noordelijk en zuidelijk halfrond tijdens de laatste ijstijd niet synchroon verliepen: uit ijskernen van Groenland en Antarctica had men eerder geconcludeerd dat een opwarming op Antarctica gemiddeld zo’n 1500 jaar eerder plaatsvond dan op Antarctica. Waarschijnlijk spelen veranderingen in de circulatiepatronen van oceaanstromen een rol, maar het mechanisme is nog niet geheel duidelijk.

Referenties:
  • Kanfoush, S.L., Hodell, D.A., Charles, Chr.D., Guilderson, Th.P., Mortyn, P.G. & Ninnemann, U.S., 2000. Millennial-scale instability of the Antasrctic ice sheet during the last glaciation. Science 288, p. 1815-1818.

N.B.: een iets afwijkende versie van dit bericht werd onder de titel 'Ook ijskap op Antarctica is periodiek instabiel' geplaatst in de bijlage 'Wetenschap & Onderwijs' van NRC Handelsblad (1 juli 2000).


Copyright © NGV 1999-2017
webmaster@geologischevereniging.nl