NGV-Geonieuws 185 artikel 1232

NGV-Geonieuws: elektronisch geologisch tijdschrift


November 2011, jaargang 13 nr. 11 artikel 1232

Redactie: George Brouwers tot en met artikel 1023 en vanaf 1024 dr.W.M.L.(Willem) Schuurman

Dit artikel is onderdeel van NGV-Geonieuws uitgave 185! Op de huidige pagina is alleen artikel 1232 te lezen.

<< Vorig artikel: 1231 | Volgend artikel: 1233 >>

1232 Uitbarsting van onderzeese vulkaan voor iedereen zichtbaar
Auteur: prof. dr. A.J. (Tom) van Loon, AMU, Poznan

Klik hier voor alle artikelen over Oceanografie ! Klik hier voor alle artikelen over Vulkanologie !     Klik hier om dit artikel af te drukken !

Dat er onderzeese vulkanen bestaan, is al lange tijd bekend. Ook zijn er diverse malen, vanaf al dan niet bemande onderzoekduikboten, uit vulkanen, spleten en ‘schoorstenen’ opborrelende wolken van gas opgemerkt (zie o.a. Geonieuws 1042). Een echte uitbarsting, met uitstromend lava, was echter nog nooit waargenomen totdat dat in 2009 op 1200 m diepte gebeurde in het Lau-Bekken, tussen Samoa, Tonga en de Fiji Eilanden. In dat gebied bevindt zich de West Mata, een onderzeese vulkaan. Die barstte op twee plaatsen uit ‘onder toezicht’ van enkele onderzoekers die hun wetenschappelijke verslag daarover nu hebben gepubliceerd. Ook het bredere publiek bedienen ze echter met nooit eerder vertoonde beelden: op YouTube kan iedereen nu de uitbarsting met eigen ogen aanschouwen (www.youtube.com/watch?v=qaKnWF5ORsU).


Een magmabel van ongeveer een halve
meter breed stijgt op uit Hades, een
van de krateropeningen van de onderzeese
West Mata vulkaan.


Uit de Prometheus, een van de twee
krateropeningen van de West Mata vulkaan,
stijgen gas, gesteentedeeltjes en een
wolk van witte zwavel op.


Wetenschappelijk is de waargenomen uitbarsting van belang om verschillende redenen, nog afgezien van het feit dat nooit eerder het submarien proces was waargenomen, en dat dus ook niet bekend was hoe snel dat ging, wat de verhouding was tussen in zee geslingerd materiaal en uitstromende lava, hoeveel gas erbij wordt uitgestoten en wat daarvan de samenstelling is, enz. De onderzoekers zelf spreken van een uitzonderlijke gebeurtenis, vanwege de heftigheid van de eruptie. Ze schrijven die toe aan de vrijzetting van grote hoeveelheden gashoudend water en de gassen CO2 en SO2. Stromen van rood en goudgekleurde lava schoten tien meter ver door het water en gasbellen van een meter in doorsnede stegen op met een huidje van gestolde lava.

Een van de andere belangrijke aspecten is dat het verschijnsel plaatsvond in een gebied waar de aardkorst een begin lijkt te maken met de vorming van een subductiezone. Dat geeft nieuw inzicht in dit proces, want de bekende subductiezones zijn bijna allemaal 5-200 miljoen jaar geleden ontstaan, zodat weinig over hun eerste ontwikkelingsfase bekend is. Dat er subductie lijkt te beginnen, komt doordat het Lau-Bekken snel in omvang groeit, waardoor er ruimteproblemen ontstaan in de bocht van de Tonga Trog op het punt waar die een duidelijke bocht vormt tussen de Fiji Eilanden en Samoa.

Een tweede reden is dat bij de eruptie het gesteente boniniet werd gevormd. Dit zeldzame type wordt waarschijnlijk alleen onder dit soort omstandigheden gevormd (het is niet bekend van andere recente onderzeese vulkanische activiteit), en nooit eerder was dus ‘vers’ boniniet gevonden waarvan de samenstelling kon worden geanalyseerd voordat het door tal van latere processen veranderde. De interesse in ‘vers’ boniniet is groot omdat daarin belangrijke informatie ligt opgeslagen over de magmatische intensiteit en de veranderingen daarin in subductiezones; en die informatie is weer van belang voor een duidelijk inzicht in de wereldwijde geochemische cycli.


Het onderzoeksgebied tussen Samoa,
Tonga en de Fiji Eilanden.

Referenties:
  • Resing, J.A., Rubin, K.H., Embley, R.W., Luton, J.E., Baker, E.T., Dziak, R.P., Baumberger, T., Lilley, M.D., Huber, J.A., Shank, T.M., Butterfield, D.A., Clague, D.A., Keller, N.S., Merle, S.G., Buck, N.J., Michael, P.J., Soule, A., Caress, D.W., Walker, S.L., Davis, R., Cowen, J.P., Reysenbach, A.-L. & Thomas, H., 2011. Active submarine eruption of boninite in the northeastern Lau Basin. Nature Geoscience, doi:10.1038/ngeo1275.

Foto’s: National Science Foundation / National Oceanic and Atmospheric Administration (Verenigde Staten van Amerika).


Copyright © NGV 1999-2017
webmaster@geologischevereniging.nl