NGV-Geonieuws 185 artikel 1239

NGV-Geonieuws: elektronisch geologisch tijdschrift


November 2011, jaargang 13 nr. 11 artikel 1239

Redactie: George Brouwers tot en met artikel 1023 en vanaf 1024 dr.W.M.L.(Willem) Schuurman

Dit artikel is onderdeel van NGV-Geonieuws uitgave 185! Op de huidige pagina is alleen artikel 1239 te lezen.

<< Vorig artikel: 1238 | Volgend artikel: 1240 >>

1239 Grootste massa-uitsterving precies bepaald
Auteur: prof. dr. A.J. (Tom) van Loon, AMU, Poznan

Klik hier voor alle artikelen over Dateringen ! Klik hier voor alle artikelen over Paleontologie, Fossielen & Uitstervingen !     Klik hier om dit artikel af te drukken !

Ongeveer 250 miljoen jaar geleden vond de grootste massa-uitsterving uit de geschiedenis plaats. Het plotseling verdwijnen van 70% van het leven op land en van 95% van het leven in zee was reden om daar een belangrijke geologische grens te trekken: niet alleen tussen twee periodes (Perm en Trias), maar ook tussen twee era’s (Paleozoïcum en Mesozoïcum). Deze uitzonderlijke grens heeft niet alleen de geologische gemeenschap verleid tot steeds weer nieuwe pogingen om de oorzaak van de massa-uitsterving te ontrafelen (zie onder meer Geonieuws 1013 en 1144), maar heeft ook geleid tot de wens om deze grens nauwkeurig te dateren.

Tot het einde van de vorige eeuw werd als grens ‘ruwweg 250 miljoen jaar’ aangehouden. Toen in 2004 een nieuwe (inmiddels officieel aanvaarde) geologische tijdschaal werd voorgesteld, werd de grens in een nieuwe typesectie en op basis van moderne dateringstechnieken vastgesteld op 251,0 ± 0,4 miljoen jaar (zie Geonieuws 500). Die datering bleek echter al spoedig iets te jong; de grens (hoewel officieel nog steeds 251,0 miljoen jaar geleden) werd daarom informeel op ongeveer 252 miljoen jaar gelegd (zie o.a. Geonieuws 960). Die nieuwe datering was niet erg precies, maar nu is er dan toch een datering gekomen die zeer precies is, en die een ouderdom aangeeft van 252,20 miljoen jaar.


Het pakket bij Shangsi met de
P/T-grens ingebed tusen twee aslagjes.

De nieuwe datering berust op diverse technieken die zijn toegepast op diverse continue secties in China, qua positie variërend van Zuid-China tot Tibet. Een van de belangrijkste secties was die bij Shangsi (in de provincie Sichuan), waar de grens werd gevonden in een pakket van slechts zo’n twee meter dik met zowel vlak daarboven als vlak daaronder een goed dateerbaar vulkanisch aslaagje. Daarmee is de grens nu dus wel heel erg nauwkeurig geworden.

De onderzoekers zijn ook nagegaan hoe snel de massa-uitsterving plaatsvond. De tijdsduur waarover dat gebeurde was een kleine 200.000 jaar, maar het merendeel van de soorten verdween binnen 20.000 jaar. Dat is van belang omdat daarmee sommige oorzaken van de massa-uitsterving weinig kans meer maken. Zo lijkt een ‘nucleaire winter’ als gevolg van veel in de atmosfeer gebracht stof (dat werd weggeslingerd bij de inslag van een asteroïde - zoals op de K/T-grens) dat het zonlicht absorbeerde, niet waarschijnlijk als hoofdoorzaak, omdat het stof zeker niet zolang in de atmosfeer is blijven hangen. Overigens kan dit wel een factor zijn geweest die mede-verantwoordelijk was, zoals het ook goed mogelijk is dat geen enkele factor op zichzelf als schuldige kan worden aangewezen, maar dat juist het gelijktijdig optreden van processen zorgde dat de leefomstandigheden tot onder een bepaald drempelniveau zakten.

Zelf denken de onderzoekers, mede omdat het uitsterven in zee en op het land gelijktijdig plaatsvond, dat het grootschalige vrijkomen van CO2 bij het uitvloeien van de gigantische hoeveelheden basalt in Siberië (de ‘Siberian traps’) de hoofdschuldige was.


Enkele van de onderzoekers bij
de sectie nabij Shangsi.

Referenties:
  • Shen, S.-z., Crowley, J.L., Wang, Y., Bowring, S.A., Erwin, D.H., Sadler, P.M., Cao, C.G., Rothman, C.H., Henderson, C.M., Ramezani, J., Zhang, H., Shen, Y., Wang, X.-d., Wang, W., Mu, L., Li, W.-z., Tang, Y.-g., Liu, X.-l., Liu, L.-j., Zeng, Y., Jiang, Y.-f. & Jin, J.G., 2011. Calibrating the end-Permian mass extinction. Science 334, doi:10.1126/science.1213454.

Foto sectie met lavas: Roland Mundil, Berkeley Geochronology Center, Berkeley, CA (Verenigde Staten van Anmerika); foto onderzoekers: University of Calgary, Calgary (Canada).


Copyright © NGV 1999-2017
webmaster@geologischevereniging.nl