NGV-Geonieuws 186 artikel 1243

NGV-Geonieuws: elektronisch geologisch tijdschrift


December 2011, jaargang 13 nr. 12 artikel 1243

Redactie: George Brouwers tot en met artikel 1023 en vanaf 1024 dr.W.M.L.(Willem) Schuurman

Dit artikel is onderdeel van NGV-Geonieuws uitgave 186! Op de huidige pagina is alleen artikel 1243 te lezen.

<< Vorig artikel: 1242 | Volgend artikel: 1244 >>

1243 Fossiele veren plaatsen uitgestorven ibis
Auteur: prof. dr. A.J. (Tom) van Loon, AMU, Poznan

Klik hier voor alle artikelen over Paleontologie, Fossielen & Uitstervingen !     Klik hier om dit artikel af te drukken !

Hawaiï bestaat uit een aantal vulkanische eilanden die in de prehistorie door mensen werden gekoloniseerd. Die kolonisatie is de oorzaak van het uitsterven van veel diersoorten op de eilanden. Dat geldt o.a. voor enkele tientallen vogelsoorten, die tot dan op de eilanden voorkwamen. Van die uitgestorven vogels zijn talrijke fossiele botten gevonden, maar hun veren waren tot nu toe niet bekend.


De schedel van Apteribis sp.


Detail van de bovenkant van de schedel
met daarop nog enkele veertjes.


Nu zijn er enkele veren van 700-1100 jaar oud gevonden, deels nog vast aan een vrijwel volledig skelet van één van die uitgestorven soorten. Het gaat om de Hawaiiaanse ibis (Apteribis), één van de twee soorten op Hawaiï uitgestorven loopvogels. ,i>Apteribis blijkt nauw verwant aan de witte ibis (Eudocimus albus) en de rode ibis (Eudocimus ruber). Deze verwantschappen zijn met behulp van DNA-analyse vastgesteld; ze zijn nogal verrassend, want het skelet verschilt aanzienlijk van de op het vasteland van Amerika voorkomende witte en rode ibis.


SEM-opname van een veer van Apteribis,
met de karakteristieke ‘haakjes’.


Fossiele veren zijn zeldzaam. Dat komt doordat ze gewoonlijk vergaan voordat een vogel kan fossiliseren. De fossilisatie was in dit geval mogelijk omdat de vogel overleed in een lavagrot op het eiland Lanai. De bodem van die grond was gedeeltelijk bedekt met een dikke lag gipskristallen die, honderden jaren lang, het vocht uit de lucht absorbeerden en zo een zeer droog microklimaat vormden waarin de veren bewaard konden blijven.

De veren vormen een zeer welkome aanvulling op de bestaande kennis over Apteribis. Zo geven ze een indicatie van de kleur van het verenkleed: deze ibis soort was bruin-zwart tot ivoorkleurig-beige.Wetenschappelijk van meer belang is dat zeer kleine details van veren (o.a. de ‘haakjes’ waarmee ze een veer tot een geheel maken) informatie verschaffen over de plaats die ze in de ‘stamboom’ van de vogels innemen. Door die details - die pas zichtbaar worden met behulp van scanning-electron microscopy (SEM) - te vergelijken met die van andere vogelsoorten kon worden bevestigd wat ook uit de DNA-analyse naar voren was gekomen: Apteribis is het nauwst verwant aan de witte en rode ibis van het Amerikaanse continent.


De aan Apteribis verwante
witte ibis (Eudocimus albus).


De aan Apteribis verwante rode ibis
(Eudocimus ruber).


Referenties:
  • Dove, C.J. & Olson, S.L., 2011. Fossil feathers from the Hawaiian flightless ibis (Apteribis sp.): plumage coloration and systematics of a prehistorically extinct bird. Journal of Paleontology 85, p. 892-897.

Foto’s van de fossiele ibis: Carla Dove, Department of Vertebrate Zoology, National Museum of Natural History, Smithsonian Institution, Washington, DC (Verenigde Staten van Amerika). Foto witte ibis: Terry Foote. Foto rode ibis: Eduardo López.


Copyright © NGV 1999-2017
webmaster@geologischevereniging.nl