NGV-Geonieuws 186 artikel 1250

NGV-Geonieuws: elektronisch geologisch tijdschrift


December 2011, jaargang 13 nr. 12 artikel 1250

Redactie: George Brouwers tot en met artikel 1023 en vanaf 1024 dr.W.M.L.(Willem) Schuurman

Dit artikel is onderdeel van NGV-Geonieuws uitgave 186! Op de huidige pagina is alleen artikel 1250 te lezen.

<< Vorig artikel: 1249 | Volgend artikel: 1251 >>

1250 Sedimenten in Dode Zee vormen 200.000 jaar lang klimaatarchief
Auteur: prof. dr. A.J. (Tom) van Loon, AMU, Poznan

Klik hier voor alle artikelen over (Paleo)Klimaat !     Klik hier om dit artikel af te drukken !

De Dode Zee is een uitzonderlijk bekken omdat het ligt in een zogeheten rift valley, een gebied dat de scheidslijn vorm tussen twee uiteendrijvende continentale blokken. Daar komt bij dat die blokken verschillende tektonische bewegingen hebben ondergaan, waardoor de pakketten die ontsloten zijn aan de IsraŽlische kant qua ouderdom sterk verschillen van die aan de kant van JordaniŽ. Het water in de Dode Zee komt van de Jordaan; doordat al jaren van die rivier het meeste water wordt afgetapt voor irrigatie van IsraŽlische landbouwgronden, is het waterpeil inmiddels zeer ver gezakt en zijn zelfs delen komen droog te liggen. Momenteel zakt het waterniveau in de Dode Zee jaarlijks met 1-2 m. Voor geologen is dat een buitenkansje, want het maakt het gemakkelijker om een boring in de Dode Zee te zetten.


De Dode Zee maakt deel uit van
een rift valley.


Overzicht over de Dode Zee vanuit
IsraŽl met JordaniŽ op de achtergrond.


Een dergelijke boring is interessant, mede omdat zich in de loop der tijd een dik pakket sediment (waaronder zeer veel zout) heeft afgezet in het dalende bekken (het waterniveau ligt ruim 400 m onder de zeespiegel, waarmee de Dode Zee het diepste - natuurlijke - punt op aarde is). Die afzettingen hebben zich gedurende minstens 200.000 jaar ononderbroken kunnen opstapelen, en vormen zo een prachtig archief waarin de ontwikkelingen van het klimaat ter plaatse zijn vastgelegd. Geen ander continu Ďarchiefí in het Midden-Oosten gaat zo ver in de tijd terug.

De boorkernen uit de Dode Zee laten overigens, naast de voor de klimaatgeschiedenis belangrijke gegevens, ook andere ontwikkelingen zien. Zo bevatten ze, net als de Lisan Formatie die aan de IsraŽlische zijde is ontsloten, tal van verstoringen die toegeschreven worden aan seismische activiteit. Op basis van deze verstoringen kan worden vastgesteld hoe vaak aardbevingen optraden, en ook kan worden geschat hoe groot hun magnitude was. Op basis daarvan kunnen dan weer schattingen worden gemaakt van het risico dat dergelijke aardbevingen voor de bewoners van het gebied vormen (zie ook Geonieuws 634).

Op een bijeenkomst van de American Geophysical Union werden op 5 december enkele gegevens van recente booractiviteiten in de Dode Zee gepresenteerd. In 300 m diep water werd zoín 250 m modderig sediment aangeboord, met daaronder een laag grind en daar weer onder een kleine 50 m steenzout. Dat zout kon chemisch neerslaan gedurende een droge periode; de grindlaag zou volgens de onderzoekers een rolsteenstrand vertegenwoordigen, zoals dat ook nu plaatselijk langs de Dode Zee voorkomt. De droogteperiode vond waarschijnlijk zoín 125.000 jaar geleden plaats, midden tussen de twee laatste ijstijden in, toen het klimaat op zín warmst was. Het klimaat was toen niet alleen warmer dan nu, maar ook droger. Waarschijnlijk was ook de toevoer van water door de Jordaan toen geheel tot stilstand gekomen.


Plooien in de Lisan Formatie als
gevolg van aardschokken.


Het water van de Dode Zee is zo
zout dat je erin blijft drijven.


De onderzoekers wijzen erop dat een uitdroging van het gebied dus een natuurlijk gevolg is van hogere temperaturen, en dat dit al binnen enkele tientallen jaren opnieuw voor grote problemen zou kunnen zorgen als de reeds zoín 10 jaar niet meer stijgende temperatuur op aarde opnieuw zou gaan stijgen. Water is reeds schaars in grote delen van de wereld, en daarmee een bron van conflicten. Verdere uitdroging van het Midden-Oosten zou haast onontkoombaar tot gewapende conflicten leiden. De onderzoekers pleiten er dan ook voor om maatregelen uit te werken die verdere verdroging kunnen helpen voorkomen.

Tot dergelijke maatregelen zou wellicht ook vermindering van het gebruik van Jordaanwater voor irrigatie moeten behoren (IsraŽl heeft al een fabriek voor het ontzilten van zeewater, en er zijn zelfs plannen ontwikkeld om water uit de Middellandse Zee naar de Dode Zee te leiden om zo een kunstmatige Ďwatervalí te creŽren waarmee elektriciteit kan worden opgewekt voor het ontzilten van veel meer zeewater).


Het verdampende zoute water leidt
tot zoutkorsten langs de Dode Zee.


Een rolsteenstrand langs de kust
van de Dode Zee. De rolstenen zijn
aaneengekit door steenzout.


Referenties:
  • Zhurn, R., 2011. Scientists discover a climate change warming deep under the Dead Sea. Persbericht College of Mining & Engineering, University of Minnesota, 2011-12-05.

Satellietopname: NASA; foto uitzicht: David Shankbone; foto plooien in Lisan Formatie: Adi Torfstein; foto zoutkorst: Ian en Wendy Sewell; foto pebbles: Wilson 44691.


Copyright © NGV 1999-2017
webmaster@geologischevereniging.nl