NGV-Geonieuws 193 artikel 1266

NGV-Geonieuws: elektronisch geologisch tijdschrift


Augustus 2012, jaargang 14 nr. 8 artikel 1266

Redactie: George Brouwers tot en met artikel 1023 en vanaf 1024 dr.W.M.L.(Willem) Schuurman

Dit artikel is onderdeel van NGV-Geonieuws uitgave 193! Op de huidige pagina is alleen artikel 1266 te lezen.

<< Vorig artikel: 1265 | Volgend artikel: 1267 >>

1266 Augustus dinomaand (5): Kleren maken de man, veren maakten de dino
Auteur: prof. dr. A.J. (Tom) van Loon, AMU, Poznan

Klik hier voor alle artikelen over (Dino)sauriers ! Klik hier voor alle artikelen over Paleontologie, Fossielen & Uitstervingen !     Klik hier om dit artikel af te drukken !

Microraptor was een dino die 120-130 miljoen jaar leefde. Hij had niet alleen veren, maar ook vleugels: vier zelfs. Het was echter nog geen vogel (N.B.: ook de huidige vogels behoren taxonomisch tot de dinosauriŽrs; daarom wordt als onderscheid bij 'echte' dino's wel gesproken van 'non-avian dinosaurs': 'geen-vogel dinosauriŽrs'), want hij was dus duidelijk verschillend van moderne vogels. Hij had ongeveer de grootte van een duif, maar had een veel langere staart met aan het einde twee grote veren. De functie daarvan was mogelijk uiterlijk vertoon, vooral om indruk op een partner te maken. Dat blijkt uit onderzoek waarbij zowel het patroon op de veren als de kleur werd vastgesteld. Dat pronkzucht waarschijnlijk en rol speelde, blijkt uit het feit dat de veren van Microraptor iriserend waren met een zekere gloed zoals die nu bij onder meer kraaien aanwezig is. Iriserende veren zijn niet eerder beschreven van fossiel materiaal.


Fossiele Microraptor uit het
American Museum of Natural History.

De aard van het verenkleed, in combinatie met de rangschikking van de staartveren, kan het inzicht verdiepen in de vroege ontwikkeling van een verenkleed en in de rol die patronen in dat verenkleed kunnen hebben gespeeld. Het onderzoek hiernaar kon worden uitgevoerd door de patronen van pigmenthoudende organellen (melanosomen) in een exemplaar van Microraptor te vergelijken met die van moderne vogels.

Melanosomen zijn zeer klein (ruwweg honderdmaal kleiner dan de breedte van een menselijke haar), waardoor er gemakkelijk gedetailleerde patronen mee kunnen worden gevormd. De meeste melanosomen zijn rond of hebben de vorm van een buis. De precieze vorm van een melanoom is verantwoordelijk voor een bepaalde kleur, en dezelfde kleur kan alleen worden veroorzaakt wanneer voldoende melanosomen precies dezelfde vorm hebben. Een iriserende gloed ontstaat wanneer smalle melanosomen een patroon van enkele lagen dik vormen. Bij Microraptor blijkt dit inderdaad het geval.


Een oudere reconstructie van
Microraptor zhaoinsis
(figuur Matt Martyniuk).


De nieuwe reconstructie van Microraptor (
figuur Mick Ellison, AMNH).


Het onderzoek is mede van belang omdat eruit blijkt dat het eerdere beeld van Microraptor onjuist was. Zo werd eerder aangenomen dat de staart van Microraptor een breed, druppelvormig oppervlak had, of dat de staart de vorm van een papieren vliegtuigje had; dat zou geholpen hebben om het luchtruim te kiezen. De nieuwe vondst geeft echter aan dat de staart lang en smal was; met de twee grote veren aan het uiteinde was er dus geen sprake van een vorm die kan hebben geholpen om op te stijgen. De staart moet dus een andere functie hebben gehad. Het kleurenpatroon maakt dan een functie als versiering - waarmee de aantrekkingskracht t.o.v. partners wordt vergroot - dus aannemelijk; net zoals dat bij pauwen het geval is, en net zoals bij pauwen met een geringer vliegvermogen als gevolg.


Reconstructie van Microraptor in
zijn natuurlijke leefomgeving
(figuur Jason Brougham, University
of Texas, Austin).


Het verenkleed van Microraptor moet
op dat van een kraai hebben geleken
(figuur Jason Brougham, University
of Texas, Austin).


Referenties:
  • Li, Q., Gao, K.Q., Meng, Q., Clarke, J.A., Shawkey, M.D., DíAlba, L., Pei, R., Ellison, M., Norell, M.A. & Vinther, J., 2012. Reconstruction of Microraptor and the evolution of iridescent plumage. Science 335, p. 1215-1219.

Illustraties: National Science Foundation en American Museum of Natural History (AMNH), New York (Verenigde Staten van Amerika).


Copyright © NGV 1999-2017
webmaster@geologischevereniging.nl