NGV-Geonieuws 10 artikel 131

NGV-Geonieuws: elektronisch geologisch tijdschrift


1 Februari 2001, jaargang 3 nr. 1 artikel 131

Auteur: prof. dr. A.J. (Tom) van Loon
Geologisch Instituut, Adam Mickiewicz Universiteit, Poznan (Polen)

Dit artikel is onderdeel van NGV-Geonieuws uitgave 10! Op de huidige pagina is alleen artikel 131 te lezen.

<< Vorig artikel: 130 | Volgend artikel: 132 >>

131 Asfaltweg toont vorming van geologische bekkens
Auteur: prof. dr. A.J. (Tom) van Loon

Klik hier voor alle artikelen over Structurele geologie, (Plaat)tektoniek & Aardbevingen !     Klik hier om dit artikel af te drukken !

Een niet zolang voordien geasfalteerde weg in Noorwegen heeft deformaties te zien gegeven die precies weerspiegelen hoe sommige geologische bekkens gedurende zeer lange perioden ontstaan. Het gaat om een verschijnsel waarbij twee gebieden, via een breukvlak, zich langs elkaar in horizontale richting bewegen. Dat kan uiteraard niet eindeloos doorgaan: op een zeker moment scheurt een van de bewegende blokken als het ware los van zijn uiteinde, waardoor een regionale depressie ontstaat die vervolgens een sedimentatiebekken kan gaan vormen. Men spreekt in de geologie dan van 'pull-apart' bekkens.

Een dergelijke bekkenvorming duurt in de geologie vaak vele miljoenen tot tientallen miljoenen jaren, omdat de beweging langs het breukvlak gepulseerd (gepaard met aardbevingen) plaatsvindt. Tijdens zon beweging is de verspringing zelden meer dan enkele meters. Het duurt dus lang voordat een bekken met een doorsnede van tientallen kilometers is gevormd. In werkelijkheid is dat dus niet waar te nemen: geologen moeten daartoe bestaande structuren interpreteren of gebruik maken van fysische modellen waarin de tijdsfactor wordt aangepast. Beide mogelijkheden hebben hun nadelen, alsook hun onnauwkeurigheden.

Op de onderzochte asfaltweg, ongeveer 60 km ten zuiden van Trondheim, is het proces nog te volgen, en zijn de resultaten zichtbaar. De weg is ter plaatse 5,5 m breed, en een 'plak' asfalt van ongeveer 1,7 m breed is aan het schuiven gegaan. Dat hangt samen met de helling van de weg ter plaatse, die varieert van 1:15 tot 1:12. Het afgezakte pakket wordt aan de ene kant begrensd door de berm, waardoor daar geen plaatse is van een echt breukcontact. Aan de andere kant is echter wel een echt breukvlak ontstaan, dat als het ware is opgebouwd uit een groot aantal kleine breukvlakken die elk 23-26 hellen. Het gecombineerde breukvlak loopt evenwijdig aan de berm en vormt grofweg een rechte lijn, met plaatselijk wat oneffenheden, zoals dat ook in werkelijkheid wordt waargenomen. Aan de kop van het weggezakte pakket is inmiddels een 'pull-apart' bekken ontstaan met een concave 'bovenzijde' en een breedte van ca. 35 cm (de onderzijde is dus convex). Deze afmeting werd binnen enkele maanden na het leggen van het asfalt bereikt.

Roberts merkt op dat het 'pull-apart' bekken is ontstaan doordat de nieuwe asfaltlaag is afgegleden van de oudere asfaltlaag daaronder. Dat gebeurde uiteraard onder invloed van de zwaartekracht; de hechting tussen beide pakketten was mogelijk onvoldoende doordat een tussenliggende emulsielaag (van 50% bitumen en 50% water) regenwater vasthield (het was regenachtig weer was toen de nieuwe laag werd gelegd), waardoor er mogelijk een waterfilm tussen de emulsielaag en de bovenste asfaltlaag aanwezig is geweest. Of een dergelijk min of meer horizontaal glijvlak ook een rol speelt bij het geologische ontstaan van 'pull-apart' bekkens, is overigens onduidelijk.

Referenties:
  • Roberts, D., 2000. Pull-apart stepover structures in an asphalted road surface - a geological curiosity. Journal of Structural Geology 22, p. 1469-1472.

N.B.: een iets afwijkende versie van dit bericht werd onder de titel 'Asfaltweg toont proces geologische vervorming op schaal' geplaatst in de bijlage 'Wetenschap & Onderwijs' van NRC Handelsblad (25 november 2000).


Copyright NGV 1999-2017
webmaster@geologischevereniging.nl