NGV-Geonieuws 11 artikel 142

NGV-Geonieuws: elektronisch geologisch tijdschrift


1 Juni 2001, jaargang 3 nr. 2 artikel 142

Auteur: prof. dr. A.J. (Tom) van Loon
Geologisch Instituut, Adam Mickiewicz Universiteit, Poznan (Polen)

Dit artikel is onderdeel van NGV-Geonieuws uitgave 11! Op de huidige pagina is alleen artikel 142 te lezen.

<< Vorig artikel: 141 | Volgend artikel: 143 >>

142 Miljoenen km2 zeebodem bedekt met omgewerkt sediment na inslag van meteoriet of astero´de op grens Krijt/Tertiair
Auteur: prof. dr. A.J. (Tom) van Loon

Klik hier voor alle artikelen over Astronomie ! Klik hier voor alle artikelen over Sedimentologie !     Klik hier om dit artikel af te drukken !

Er moeten op de hellingen van het Amerikaanse continent onvoorstelbare massa's sediment in beweging zijn gekomen na de inslag van de meteoriet of astero´de die fauna en flora zo sterk aantastte dat geologen daar de grens tussen Krijt en Tertiair leggen (65 miljoen jaar geleden). De energie die vrijkwam bij de inslag wordt geschat op honderdmiljoen megaton (1017 kg) TNT, en de daarbij ontstane schokgolven moeten tot op zo'n 7000 km afstand een beweging van het aardoppervlak van een meter hebben veroorzaakt. Die gigantische aardbeving (met een kracht van 10-13 op de schaal van Richter) heeft over grote delen van het Oost-Amerikaanse continentaal plat en de helling daarvan eerder afgezette sedimenten in beweging gebracht. Ze raakten vermengd met water en stroomden aanvankelijk als modderstromen, later vooral door menging met het turbulente water in suspensie (als zogeheten troebelingsstromen) over de continentale helling naar de diepzee. Daar kwamen ze tot rust op de meer vlakke bodem, maar op tal van plaatsen pas na meer dan 1000 km over de diepzeebodem te hebben bewogen. Amerikaanse onderzoekers hebben van het zo ontstane pakket een beeld gekregen op basis van een aantal boorkernen, in combinatie met seismisch onderzoek.

Dat het pakket (dat in een aantal fasen werd opgebouwd) werd gevormd op de grens van Krijt en Tertiair blijkt enerzijds uit de fossielinhoud, die afkomstig is uit de omgewerkte zeebodem; de fossielen omvatten onder meer enkele soorten die karakteristiek zijn voor het laatste deel van het Krijt. Minstens zo overtuigend voor de datering is echter de vondst van talloze kleine fragmenten direct boven op dit pakket; die fragmenten zijn bij de inslag door de hoge temperatuur en druk verglaasd, en hoog de lucht in geworpen. Na enkele uren tot dagen vielen ze op aarde terug, toen het betrokken pakket van omgewerkt materiaal inmiddels op de diepzeebodem terecht was gekomen. Ook de hoge iridium-concentratie vlak boven het pakket stemt volledig overeen met wat elders (behalve in de Geulhemmerberg in Nederland!) op de grens van Krijt en Tertiair wordt aangetroffen.

Dat het pakket op de diepzeebodem bestaat uit materiaal dat van de continentale helling omlaag gegleden is, blijkt uit de aard van de fossielinhoud. Die bestaat namelijk voor een deel uit materiaal van soorten die op het continentaal plat, of hoog op de continentale helling leefden. Toen de organismen stierven, werden hun schaaltjes in het sediment opgenomen; toen dat waterverzadigde sediment instabiel werd door de aardbeving ten gevolge van de inslag en de continentale helling afgleed, werden deze ondiep-mariene fossielen uiteraard meegesleurd.

Zo is aan de voet van de continentale helling een pakket ontstaan met een totale oppervlakte van ca. 3,9 miljoen vierkante kilometer, waarmee het - voor zover bekend - veruit de meest verspreide op aarde is. Het totale volume van het verplaatste materiaal moet, na uitdrijving van het water en compactie onder invloed van de bovenliggende lagen, in totaal in de orde van grootte van 10.000 km3 liggen, overeenkomend met een pakket van 250 m dik ter grootte van Nederland.

Referenties:
  • Norris, R.D., Firth, J., Bluztajn, J.S. & Ravizza, G., 2000. Mass failure of the North Atlantic margin triggered by the Cretaceous-Paleogene bolide impact. Geology 28, p. 1119-1122.

N.B.: een iets afwijkende versie van dit bericht werd onder de titel 'Chicxulub-planeto´de veroorzaakte enorme aardverschuiving' geplaatst in de bijlage 'Wetenschap & Onderwijs' van NRC Handelsblad (6 januari 2001).


Copyright ę NGV 1999-2017
webmaster@geologischevereniging.nl