NGV-Geonieuws 11 artikel 146

NGV-Geonieuws: elektronisch geologisch tijdschrift


1 Juni 2001, jaargang 3 nr. 2 artikel 146

Auteur: prof. dr. A.J. (Tom) van Loon
Geologisch Instituut, Adam Mickiewicz Universiteit, Poznan (Polen)

Dit artikel is onderdeel van NGV-Geonieuws uitgave 11! Op de huidige pagina is alleen artikel 146 te lezen.

<< Vorig artikel: 145 | Volgend artikel: 147 >>

146 Intensievere verticale waterbewegingen in oceanen droegen bij aan begin van IJstijdvak
Auteur: prof. dr. A.J. (Tom) van Loon

Klik hier voor alle artikelen over Oceanografie ! Klik hier voor alle artikelen over (Paleo)Klimaat !     Klik hier om dit artikel af te drukken !

Op de plaats waar de zogeheten Benguela-opwelling plaatsvindt (voor de kust van Zuidwest-Afrika), is een boorkern uit de diepzee opgehaald die erop wijst dat het klimaat op aarde sterk wordt beïnvloed door de verticale waterbewegingen in de oceanen. De ruim 200 meter lange kern levert - op basis van gefossiliseerde organismen - een ononderbroken reeks gegevens over de watertemperatuur nabij het zeeoppervlak (zee-oppervlak) ter plaatse gedurende de afgelopen 4,5 miljoen jaar. Daaruit blijkt onder meer dat die temperatuur sinds 3,2 miljoen jaar geleden met 10 °C is gedaald. Dat gebeurde sprongsgewijs, waarbij tussen de momenten van temperatuurdaling steeds perioden van enkele honderdduizenden jaren zaten.

Volgens de gegevens uit de boorkern trad ongeveer 2,5 miljoen jaar geleden een echte klimaatcrisis op. Niet toevallig uiteraard is dat ook het moment waarop de meeste Kwartairgeologen het IJstijdvak (Pleistoceen) laten beginnen, al was er in Zuidwest-Afrika uiteraard geen sprake van vergletsjering op dat moment. De temperatuur in het gebied van de zuidelijke Atlantische Oceaan daalde binnen korte tijd echter wel met ruim 8 °C. Deze ontwikkeling viel samen met sterk veranderende stromingspatronen in de oceanen. Voor een deel werden die veroorzaakt doordat tussen Noord- en Zuid-Amerika een landbrug ontstond, waardoor het eerder bestaande stromingspatroon niet langer mogelijk was. Het is echter nog niet duidelijk of die omstandigheid ook verantwoordelijk was voor de veranderingen die optraden in de locaties en intensiteit waarmee grote watermassa's vanaf het zeeoppervlak diep wegzakten, terwijl er elders nieuwe of sterkere opwellinggebieden werden gevormd. Voor de kust van Zuidwest-Afrika traden in ieder geval grote veranderingen op. Ter plaatse van de boorkern werden de passaatwinden veel krachtiger, waardoor vanaf dieptes van zo'n 200 m veel meer koel, voedselrijk water naar het zeeoppervlak werd 'gepompt' dan tevoren. Daardoor konden zich veel grotere aantallen algen vormen, die grote hoeveelheden koolzuurgas aan de atmosfeer onttrokken. Elders in de Atlantische Oceaan was inmiddels de Golfstroom ontstaan, die 'gecompenseerd' werd door een dieptestroming die veel koolzuurgas mee de diepte in nam (dat gas was eerder via diffusie vanuit de atmosfeer in de noordelijke Atlantische Oceaan terechtgekomen). De onttrekking van veel koolzuurgas aan de atmosfeer heeft mogelijk bijgedragen aan een verdere afkoeling van het wereldwijde klimaat.

Volgens het Engels/Amerikaans/Duits onderzoeksteam is het zeer goed mogelijk dat wereldwijde klimaatfluctuaties worden versterkt - zo niet veroorzaakt - doordat de oceanen als netto CO2 'sinks' optreden wanneer er een versterkt patroon van verticale waterbewegingen in de oceaan ontstaat. De hoeveelheid CO2 die in de diepte verdwijnt met het wegzakkende water wordt namelijk bij lange na niet gecompenseerd door het naar boven meegevoerde CO2 in opwellinggebieden, omdat in de diepte een deel van het opgenomen koolzuurgas zich vanuit het 'verse' water verspreidt naar andere, CO2-arme waterlagen.

Referenties:
  • Marlow, J.R., Lange, C.B., Wefer, G. & Rosell-Melé, 2000. Upwelling intensification as part of the Pliocene-Pleistocene climate transition. Science 290, p. 2288-2291.

N.B.: een iets afwijkende versie van dit bericht werd onder de titel 'Klimaat beïnvloed door verticale waterbewegingen' geplaatst in de bijlage 'Wetenschap & Onderwijs' van NRC Handelsblad (13 januari 2001).


Copyright © NGV 1999-2017
webmaster@geologischevereniging.nl