NGV-Geonieuws 11 artikel 148

NGV-Geonieuws: elektronisch geologisch tijdschrift


1 Juni 2001, jaargang 3 nr. 2 artikel 148

Auteur: prof. dr. A.J. (Tom) van Loon
Geologisch Instituut, Adam Mickiewicz Universiteit, Poznan (Polen)

Dit artikel is onderdeel van NGV-Geonieuws uitgave 11! Op de huidige pagina is alleen artikel 148 te lezen.

<< Vorig artikel: 147 | Volgend artikel: 149 >>

148 Gletsjers schuurden dalsystemen uit op Mars
Auteur: prof. dr. A.J. (Tom) van Loon

Klik hier voor alle artikelen over Astronomie ! Klik hier voor alle artikelen over Glaciologie !     Klik hier om dit artikel af te drukken !

De zeer gedetailleerde opnamen van grote dalen op Mars die de laatste tijd beschikbaar zijn gekomen, hebben grote opwinding bij deskundigen veroorzaakt, omdat ze door stromend water in de vorm van catastrofale watermassa's zouden zijn uitgeschuurd. De werkelijkheid lijkt nu nog opwindender, want enkele van de grote dalsystemen die op Mars zichtbaar zijn, zouden - volgens Baerbel K. Lucchitta (verbonden aan de Geologische Dienst van de Verenigde Staten) - zijn uitgeschuurd door bewegende ijsmassa's; in essentie zouden dat dus reusachtige gletsjers geweest moeten zijn.


KASEI DALSYSTEEM OP MARS


DETAIL



De verschijnselen die op de foto's van Mars zichtbaar waren, werden door Lucchita vergeleken met die op aarde. Ze vond daarbij zeer grote overeenkomsten met vormen op de zeebodem rondom Antarctica. Het gaat daarbij om dalsystemen van tientallen kilometers breed en honderden kilometers lang. Rondom het vasteland van Antarctica ontstaan dergelijke systemen (die onlangs in kaart zijn gebracht met sonar) doordat het ijs op Antarctica als het ware rivieren vormt, die uitmonden op het continentaal plat en die daar hun diepe, uitschurende werking (zoals we die ook kennen van bijvoorbeeld gletsjers in de Alpen) op de zeebodem voortzetten. Op Antarctica gaat het daarbij onder meer om ijsstromen die vanaf het westelijke deel de (ook met ijs bedekte) Ross en Ronne 'plats' bereiken. Op Mars gaan de dalsystemen op gelijke wijze over van een gebied met chaotische terreinvormen in een vlakker deel dat ooit met een oceaan bedekt kan zijn geweest. Een andere overeenkomst tussen Antarctica en Mars is dat de dalsystemen zich beneden zeeniveau bevinden (op Mars is dat niveau gedefinieerd als de gemiddelde hoogte van de hypothetische oceaan in de noordelijke vlakte).

De systemen op Mars, en in het bijzonder het zogeheten Kasei dalsysteem, blijkt in sterke mate overeen te komen met de systemen die rondom Antarctica door ijs zijn uitgeschuurd. Lucchita merkt ook op dat het stromingspatroon van de Rutford ijsrivier op Antarctica bij zijn aankomst op het Ronne-plat (waar het om een groot ijsobstakel moet heen stromen) identiek is met het stromingspatroon dat gereconstrueerd kan worden op Mars voor het Ares dalsysteem dat, bij de overgang in de hypothetische oceaan, om een 'eiland' heen kronkelde. Een belangrijke aanwijzing voor uitschuring door ijs en niet door water is dat de dalsystemen op sommige plaatsen omhoog lopen in stroomafwaartse richting. In glaciale dalen komt dat op aarde veelvuldig voor; bij stromend water is dat uiteraard niet mogelijk.
De ijsrivieren op Mars moeten overigens een andere oorsprong hebben dan de gletsjers op aarde. Ze zijn ontstaan door bevriezing van vloeistoffen die onder het oppervlak vrijkwamen bij vulkanische activiteit.

Referenties:
  • Lucchita, B.K., 2001. Antarctic ice streams and outflow channels on Mars. Geophysical Research Letters 28, p. 403-406.

N.B.: een iets afwijkende versie van dit bericht werd onder de titel 'Dalsystemen op Mars deels veroorzaakt door gletsjers' geplaatst in de bijlage 'Wetenschap & Onderwijs' van NRC Handelsblad (20 januari 2001).

Afbeelding uit: http://www.marte.org/paginas/noticias/21_06_2000.htm


Copyright NGV 1999-2017
webmaster@geologischevereniging.nl