NGV-Geonieuws 11 artikel 156

NGV-Geonieuws: elektronisch geologisch tijdschrift


1 Juni 2001, jaargang 3 nr. 2 artikel 156

Auteur: prof. dr. A.J. (Tom) van Loon
Geologisch Instituut, Adam Mickiewicz Universiteit, Poznan (Polen)

Dit artikel is onderdeel van NGV-Geonieuws uitgave 11! Op de huidige pagina is alleen artikel 156 te lezen.

<< Vorig artikel: 155 | Volgend artikel: 157 >>

156 Bijtkracht van Allosaurus biomechanisch bepaald
Auteur: prof. dr. A.J. (Tom) van Loon

Klik hier voor alle artikelen over Biologie & Evolutie ! Klik hier voor alle artikelen over (Dino)sauriers !     Klik hier om dit artikel af te drukken !

Hoe afschrikwekkend ze er ook uitzien, lang niet alle vleesetende sauriŽrs konden hard bijten. Dat blijkt uit een biomechanische analyse van de schedel (en in het bijzonder de samenhang tussen schedel en onderkaak) die Amerikaanse onderzoekers met nieuwe technieken hebben toegepast op een exemplaar van Allosaurus fragilis. Deze sauriŽr, waarvan in het Museon in Den Haag een fraai exemplaar staat tentoongesteld, leefde gedurende het Laat-Jura, ongeveer 150 miljoen jaar geleden.

Een aantal aardwetenschappers en biomedici heeft ten behoeve van onderzoek naar de bijtkracht van de Allosaurus in eerste instantie gebruik gemaakt van een vorm van tomografie die al geruime tijd in de industrie en de medische wetenschap wordt toegepast. Hierbij wordt de vorm het desbetreffende voorwerp (in dit geval de schedel van de sauriŽr) via een soort niet-destructieve scanning als het ware in zeer dunne plakjes opgenomen; ook de niet zichtbare delen (bijv. holten) kunnen zo worden waargenomen. Door vervolgens de 'plakjes' weer met elkaar te verbinden, ontstaat een nauwkeurig 3-D beeld. De onderzoekers zijn echter nog verder gegaan, en hebben op het zo verkregen beeld een eindige-elementen-analyse losgelaten, zoals die ook wel in de orthopedie wordt toegepast. Zo verkregen ze een netwerk van zeer kleine gebiedje waarin de schedel en kaak zijn opgedeeld. Op basis van deze gecomputeriseerde indeling konden de onderzoekers biomechanische berekeningen uitvoeren.

In combinatie met gegevens over de materiaaleigenschappen die de schedel van Allosaurus tijdens zijn leven gehad moet hebben, en uitgaande van de krachten die de spieren van de kaak theoretisch moeten hebben uitgeoefend, konden de onderzoekers zo de krachten berekenen waaraan alle onderdelen van de schedel van het dier blootgesteld moeten zijn geweest tijdens het grijpen van zijn prooi en het verorberen daarvan. Dit type onderzoek vergt veel rekenwerk en wordt daarom nog weinig gedaan; het is onder meer bekend van onderzoek naar letsels bij autobotsingen.

De aanvankelijke veronderstelling was dat Allosaurus een bijtkracht moet hebben gehad die vergelijkbaar is met die van Tyrannosaurus rex. Het was immers een jager met meer dan 80 messcherpe tanden die op dolken lijken. Bovendien is uit sporen op de tanden bekend dat deze soort zeer grote sauriŽrs als prooi had, zoals Apatosaurus (beter bij het publiek bekend onder zijn oude naam Brontosaurus). De werkelijkheid blijkt minder dramatisch: Allosaurus had zeker niet de bijtkracht van Tyrannosaurus, en evenmin die van een recente alligator (Alligator missippiensis). Veeleer moet worden gedacht aan een bijtkracht zoals die van een wolf.

De schedel was volgens de berekeningen niettemin bestand tegen zeer grote krachten. De onderzoekers menen op basis van de bouw dat Allosaurus zijn prooi op een vergelijkbare wijze ving als de Komodo-varaan: hij greep zijn prooi ergens in de weke delen, en trok zijn tanden daar met grote kracht doorheen, zodat zeer grote wonden ontstonden waardoor de prooi als gevolg van bloedverlies snel verzwakte of zelfs stierf.

Referenties:
  • Erickson, G.M., 2001. The bite of Allosaurus. Nature 409, p. 967-968.
  • Rayfield, E.J., Norman, D.B., Horner, C.C., Horner, J.R., Smith, P.M., Thomason, J.J. & Upchurch, P., 2001. Cranial design and function of a large theropod dinosaur. Nature 409, p. 1033-1037.

N.B.: een iets afwijkende versie van dit bericht werd onder de titel 'Scans wijzen uit dat Allosaurus geen doorbijter was' geplaatst in de bijlage 'Wetenschap & Onderwijs' van NRC Handelsblad (10 maart 2001).


Copyright © NGV 1999-2017
webmaster@geologischevereniging.nl