NGV-Geonieuws 13 artikel 169

NGV-Geonieuws: elektronisch geologisch tijdschrift


1 Januari 2002, jaargang 4 nr. 1 artikel 169

Auteur: prof. dr. A.J. (Tom) van Loon
Geologisch Instituut, Adam Mickiewicz Universiteit, Poznan (Polen)

Dit artikel is onderdeel van NGV-Geonieuws uitgave 13! Op de huidige pagina is alleen artikel 169 te lezen.

<< Vorig artikel: 168 | Volgend artikel: 170 >>

169 Edelgassen uit 'buckyballs' wijzen op meteorietinslag op grens Perm/Trias
Auteur: prof. dr. A.J. (Tom) van Loon

Klik hier voor alle artikelen over Astronomie !     Klik hier om dit artikel af te drukken !

Op de grens van Perm en Trias, 251,4 (▒ 0,3) miljoen jaar geleden, vond de grootste massauitsterving plaats die de aarde ooit heeft meegemaakt. Zoĺn 90% van alle diersoorten in zee (waaronder de laatste trilobieten) stierven uit. Op het land verdween eveneens een groot aantal soorten; waarschijnlijk konden mede daardoor de sauriŰrs in het Mesozo´cum tot hun overheersende positie komen.


DE 'BUCKYBALL'IS EEN OP EEN VOETBAL GELIJKEND ATOOM MET (VAAK) 60 KOOLSTOFATOMEN (HOEKPUNTEN VAN DE VIJFVLAKKEN), WAARBINNEN ATOMEN (VAN BIJV. EDELGASSEN) KUNNEN WORDEN OPGESLOTEN.

Over de aard van de catastrofe die tot de massauitsterving op de grens tussen Perm en Trias plaatsvond, is veel gespeculeerd (een catastrofale vulkanische uitbarsting, de inslag van een hemellichaam, het vrijkomen van gifstoffen, koolzuurgas of methaangas uit de diepten van de oceanen). Er zijn nu aanwijzingen gevonden dat deze catastrofe, net als die op de grens tussen Krijt en Tertiair, het gevolg was van de inslag van een hemellichaam, waarschijnlijk een astero´de of een komeet. Dat hemellichaam zou met een exceptioneel grote snelheid tegen de aarde zijn gebotst, waardoor veel levensvormen extreem snel van de aarde verdwenen, in ieder geval binnen veel minder tijd dan de achtmiljoen jaar die tot nu toe wel werd aangenomen.

Geochemici van de universiteiten van Washington en Rochester hebben de edelgassen helium en argon ge´soleerd uit de op voetballen gelijkende - dus holle, bolvormige - moleculen die zijn opgebouwd uit zestig tot tweehonderd koolstofatomen (fullerenen, ook wel 'buckyballs' genoemd). Deze fullerenen hadden ze gevonden in lagen op de grens tussen Perm en Trias. Het opvallende van de edelgassen is dat hun isotopenverhoudingen karakteristiek zijn voor de verhoudingen die ook in enkele meteorieten zijn aangetroffen. Zo is de verhouding tussen helium-3 en helium-4 ongeveer vijftig keer zo hoog als in aardse gesteenten. De isotopenverhouding tussen argon-40 en argon-36 wijkt eveneens opvallend af van wat op aarde gebruikelijk is. De onderzoekers concluderen daaruit dat de aarde precies op de Perm/Trias-grens door een hemellichaam is geraakt. Dit is des te waarschijnlijker omdat ook op de grens tussen Krijt en Tertiair fullerenen worden aangetroffen, terwijl deze merkwaardige moleculen vrijwel nergens elders in gesteenten worden aangetroffen (zelfs niet in de gesteenten 2 cm boven of onder de P/T-grens waarop wel fullerenen werden gevonden).

Veel geologen staan nog sceptisch tegenover een grote inslag op de P/T-grens. Dat was aanvankelijk overigens ook het geval bij de nu algemeen geaccepteerde grens tussen Krijt en Tertiair. Geochemici zijn veel positiever. Kenneth Farley van het California Institute of Technology merkt hierover op dat het moeilijk is om de isotopenverhoudingen in de edelgassen anders te verklaren dan via een meteorietinslag.

Referenties:
  • Becker, L., Poreda, R.J., Hunt, A.G., Bunch, Th.E. & Rampino, M., 2001. Impact event at the Permian-Triassic boundary: evidence from extraterrestrial noble gases in fullerenes. Science 291, p. 1530-1533.
  • Kerr, R.A., 2001. Whiff of gas points to impact mass extinction. 291, p. 1469-1470.

Afbeelding met goedkeuring van L. Becker.


Copyright ę NGV 1999-2017
webmaster@geologischevereniging.nl