NGV-Geonieuws 13 artikel 174

NGV-Geonieuws: elektronisch geologisch tijdschrift


1 Januari 2002, jaargang 4 nr. 1 artikel 174

Auteur: prof. dr. A.J. (Tom) van Loon
Geologisch Instituut, Adam Mickiewicz Universiteit, Poznan (Polen)

Dit artikel is onderdeel van NGV-Geonieuws uitgave 13! Op de huidige pagina is alleen artikel 174 te lezen.

<< Vorig artikel: 173 | Volgend artikel: 175 >>

174 Megafauna van AustraliŽ stierf 46.000 jaar geleden uit door de mens
Auteur: prof. dr. A.J. (Tom) van Loon

Klik hier voor alle artikelen over Archeologie ! Klik hier voor alle artikelen over Biologie & Evolutie !     Klik hier om dit artikel af te drukken !

Tal van grote zoogdieren (onder meer kangoeroes van 3 m hoog), reptielen (tot 1000 kg) en vogels liepen op het einde van de laatste ijstijd - en mogelijk ook nog daarna - in AustraliŽ rond. Het ging, voor zover bekend, om 24 geslachten van reuzenvormen. Daarvan zijn er nu 23 uitgestorven; alleen de kangoeroes van het geslacht Macropus komen nog voor.


MACROPUS AGILIS

Er zijn diverse theorieŽn opgesteld over het binnen een geologisch gezien korte tijd uitsterven van zoveel grote dieren, zowel over de oorzaak van het uitsterven als over het moment waarop dat gebeurde. Een van de - voor de hand liggende - theorieŽn is dat de komst van de mens verantwoordelijk is voor het uitsterven. Noch de komst van de mens noch het uitsterven van de diverse geslachten is echter gemakkelijk te dateren. Dat hangt vooral samen met de beperkingen in de tijd die bestreken kan worden met C-14 dateringen. Daarom is het ook steeds een strijdpunt geweest of de diverse groepen reuzendieren gelijktijdig uitstierven.

Inmiddels zijn enkele nieuwe dateringtechnieken ter beschikking gekomen. De twee belangrijkste zijn optische luminescentie (waarmee van aan een skelet klevende zandkorrels kan worden vastgesteld hoe lang geleden ze voor het laatst aan zonlicht waren blootgesteld) en de radiometrische ouderdomsbepaling (met Th-230/U-234) van zogeheten 'flowstones' rondom botten of artefacten. Beide dateringsmethoden geven resultaten die overeenkomen met C-14 dateringen voor de ongeveer 40.000 jaar waarvoor die laatste methode goed toepasbaar is; deskundigen menen dat er geen reden is om aan te nemen dat de methoden voor grotere ouderdommen minder betrouwbare dateringen zouden opleveren.

Deze nieuwe methoden zijn nu toegepast op Australische vondsten. Daarbij bleken de oudste artefacten een ouderdom te hebben van 56.000 (Ī 4000) jaar. Dat tijdstip mag dus worden gezien als het moment waarop mensen AustraliŽ binnenkwamen. Een team van Australische, Amerikaanse en Franse geologen en archeologen heeft nu ook de fossiele botten van de grote uitgestorven diergeslachten met deze methoden onderzocht. Ze hebben er daarbij nauwkeurig op gelet dat het ging om resten die niet later nog eens zijn verplaatst (bijv. door een rivier die oudere afzettingen erodeerde). Daarbij hebben ze op 28 locaties de meest recente ouderdom van botten bepaald; dat moet overeenkomen met het moment van uitsterven. Het resultaat was opvallend: alle onderzochte geslachten blijken zoín 46.000 jaar geleden te zijn uitgestorven (met een 95% betrouwbaarheidsinterval van 51.000 tot 40.000 jaar).

De megafauna moet dus binnen geologisch gezien zeer korte tijd plaats zijn uitgestorven. Het moment van uitsterven ligt ver (ca. 25.000 jaar) voor het tijdstip waarop het klimaat van betrekkelijk humide in droog veranderde; een klimaatsverandering kan dus niet als oorzaak worden aangemerkt. En, gezien de diverse dateringen, ligt het voor de hand dat de mens - in een tijdspanne die van 400 tot 10.000 jaar kan lopen - sterk heeft bijgedragen (en waarschijnlijk zelfs de oorzaak was) van het verdwijnen van de megafauna, hetzij door jacht (waardoor ook roofdieren door een tekort aan prooi na verloop van tijd uitstierven), hetzij door aantasting van het milieu (bijv. door het afbranden van grote gebieden).

Referenties:
  • Dayton, L., 2001. Mass extinctions pinned on Ice Age hunters. Science 292, p. 1819.
  • Roberts, R.G., Flannery, T.F., Ayliffe, L.K., Yoshida, H., Olley, J.M., Prideaux, G.J., Laslett, G.M., Baynes, A., Smith, M.A., Jones, R. & Smith, B.L., 2001. New ages for the last Australian megafauna: continent-wide extinction about 46,000 years ago. Science 292, p. 1888-1892.

N.B.: een iets afwijkende versie van dit bericht werd onder de titel 'Titanenstrijd' geplaatst in de bijlage 'Wetenschap & Onderwijs' van NRC Handelsblad (30 juni 2001).

Afbeelding met toestemming van David & Diane Armbrust. zie: http://www.anhs.com.au/agile_wallaby_2.htm


Copyright © NGV 1999-2017
webmaster@geologischevereniging.nl