NGV-Geonieuws 14 artikel 178

NGV-Geonieuws: elektronisch geologisch tijdschrift


1 Februari 2002, jaargang 4 nr. 2 artikel 178

Auteur: prof. dr. A.J. (Tom) van Loon
Geologisch Instituut, Adam Mickiewicz Universiteit, Poznan (Polen)

Dit artikel is onderdeel van NGV-Geonieuws uitgave 14! Op de huidige pagina is alleen artikel 178 te lezen.

<< Vorig artikel: 177 | Volgend artikel: 179 >>

178 Nieuw type onderzeese heetwaterbronnen op 'oude' oceaanbodem
Auteur: prof. dr. A.J. (Tom) van Loon

Klik hier voor alle artikelen over Vulkanologie !     Klik hier om dit artikel af te drukken !

Niet alleen op en vlak naast de midoceanische ruggen blijken onderzeese heetwaterbronnen te bestaan, maar ook op 'oude' stukken oceaanbodem. Dat 'oud' is overigens relatief, want het nu ontdekte stuk oceaanbodem met tal van vulkaanpijpen werd zo’n anderhalf miljoen jaar geleden gevormd. Geologisch gezien geen indrukwekkende ouderdom, maar toch wel opzienbarend omdat dit gebied met zijn talrijke heetwaterbronnen veel ouder is dan vergelijkbare gebieden. Het gebied, dat inmiddels 'Lost City' (Verloren Stad) is gedoopt, bevindt zich op zo’n 15 km ten oosten van de as van de Midatlantische Rug. Het magma dat in het centrum van die rug opstijgt, verhardt bij uitvloeiing tot vulkanisch gesteente, dat zijdelings wordt weggedrukt. Zo bestaat de bodem van de Atlantische Oceaan tussen Amerika en Europa in ruwe lijnen uit twee gebieden die vanaf de Midatlantische Rug naar de continenten toe steeds ouder worden.

Heetwaterbronnen langs de midoceanische ruggen treden gewoonlijk niet meer op waar de bodem ouder is dan ongeveer een miljoen jaar. In de Verloren Stad is echter sprake van zeer actief opstijgend, mineraalrijk water, dat door chemische neerslag van de meegevoerde mineralen (bij het contact met het koudere oceaanwater) een soort schoorstenen vormt die tot 60 m hoog kunnen worden. Deze bestaan vooral uit carbonaten, die aan deze schoorstenen een witte kleur verlenen; er komen veel minder zwavelrijke verbindingen voor dan in de 'normale' onderzeese schoorstenen, die een vaak vuile kleur hebben (black smokers). Andere afwijkingen van het normale patroon zijn dat het opstijgende water veel minder heet is (n.l. 40-75 °C) dan bij de 'gewone' onderzeese heetwaterbronnen met hun water van 200-400 °C, en dat het zeer basisch is (met een pH van 9,0 tot 9,8). Net als bij de heetwaterbronnen in de directe nabijheid van de midoceanische ruggen zijn de schoorstenen dicht bevolkt met microorganismen; hiertoe behoren onder meer anaërobe organismen die zeer hoge temperaturen prefereren.

Een volledig nieuwe verklaring voor het ontstaan van deze hete bronnen (de 'gewone' hete onderzeese bronnen hangen, net als op het land, gewoonlijk samen met verhitting van grondwater door de nabijheid van heet magma) wordt nu gegeven door Amerikaanse en Zwitserse onderzoekers, die gebruik maakten van het onderzoekschip Atlantis en de onderzeeër Alvin. Ze veronderstellen dat de warmte van de hete bronnen in de Verloren Stad afkomstig is van een chemische reactie (serpentinisatie) tussen het zeewater en het in de nabijheid opgestegen materiaal dat van de aardmantel afkomstig is. Omdat de geologische omstandigheden ter plaatse sterk lijken op tal van plaatsen nabij de midoceanische ruggen van de Atlantische Oceaan, de Indische Oceaan en de Noordelijke IJszee, verwachten de onderzoekers dat nadere studies zullen uitwijzen dat ook daar soortgelijke heetwaterbronnen en levensgemeenschappen zullen worden aangetroffen als bij de Verloren Stad.

Referenties:
  • Damm, K.L. von, 2001. Lost city found. Nature 412, p. 127-128.
  • Kelley, D.S., Karson, J.A., Blackman, D.K., Früh-Green, G.L., Butterfield, D.A., Lilley, M.D., Olson, E.J., Sohrenk, M.O., Roo, K.K., Leboni, G.T., Rivizigna, P. & the AT3-60 Shipboard Party, 2001. An off-axis hydrothermal vent field near the Mid-Atlantic Ridge at 30° N. Nature 412, p. 145-149.

N.B.: een iets afwijkende versie van dit bericht werd onder de titel: 'Oude' zeebodem vertoont nieuw type heetwaterbronnen, geplaatst in de bijlage 'Wetenschap & Onderwijs' van NRC Handelsblad (21 juli 2001).


Copyright © NGV 1999-2017
webmaster@geologischevereniging.nl