NGV-Geonieuws 15 artikel 184

NGV-Geonieuws: elektronisch geologisch tijdschrift


15 Februari 2002, jaargang 4 nr. 3 artikel 184

Auteur: prof. dr. A.J. (Tom) van Loon
Geologisch Instituut, Adam Mickiewicz Universiteit, Poznan (Polen)

Dit artikel is onderdeel van NGV-Geonieuws uitgave 15! Op de huidige pagina is alleen artikel 184 te lezen.

<< Vorig artikel: 183 | Volgend artikel: 185 >>

184 Vogels blijken te kenschetsen als onvolledig doorgegroeide sauriŽrs
Auteur: prof. dr. A.J. (Tom) van Loon

Klik hier voor alle artikelen over Biologie & Evolutie ! Klik hier voor alle artikelen over (Dino)sauriers !     Klik hier om dit artikel af te drukken !

Nieuw onderzoek over de structuur van de botten van vogels levert nieuwe argumenten voor de - inmiddels ook nauwelijks meer omstreden - hypothese dat vogels afstammen van de sauriŽrs. In dit geval gaat het om de manier waarop de vogels hun 'lichtgewicht' botten krijgen.

Een van de kenmerken van vogels is dat ze, nadat ze uit het ei zijn gekropen, zeer snel groeien en hun volle omvang al (bijna) volledig hebben bereikt als ze uitvliegen. Na een jaar komt verdere groei nog slechts bij zeer weinig vogels voor. Dit is een vrij uitzonderlijke situatie: bij de meeste diergroepen vindt groei gedurende een veel langer deel van het leven plaats. Het is uit studies van de botten van bekend dat bij de grote sauriŽrs eveneens een zeer snelle groei in de eerste jaren optrad; de verklaring daarvoor is dat die snelle groei de periode als betrekkelijk weerloos prooidier verminderde.

Uiteraard was de snelle groei in sommige opzichten nadelig voor de groepen die zich door de lucht bewogen. Het gewicht neemt bij voortgaande groei immers met de derde macht toe, terwijl de oppervlakte van de vleugels slechts kwadratisch toeneemt. De huidige bevindingen wijzen erop dat de vogels voor dat probleem een oplossing hebben gevonden door wel de snelle groei van de reuzensauriŽrs over te nemen, maar die groei 'voortijdig' te stoppen. Daardoor bleef hun gewicht relatief laag, ook al omdat de eerste - snelle - groeifase van de botten gepaard gaat met een weinig dichte botstructuur.

Een van de groepen onderzoekers heeft daarbij zowel de wordingsgeschiedenis van afzonderlijke individuen (de ontogenie) beschouwd, als ook de afstamming (phylogenie), waarbij kenmerken van groep op groep overgaan, al dan niet volledig ontwikkeld. Deze onderzoekers, van de Universiteit van Berkeley, de Universiteit van Parijs, en het Museum of the Rockies (Bozeman, Montana), vinden daarbij tal van aanwijzingen die het nog waarschijnlijker maken dan het al was dat de vogels van bepaalde groepen sauriŽrs afstammen. Andere onderzoekers, biologen van de Universiteit van Kaapstad en van de Universiteit van Wroclaw (Polen) komen tot dezelfde conclusie op basis van uitsluitend de kenmerken van de botten van vogels, waarbij ze een groot aantal soorten uit het begin van hun evolutionaire ontwikkeling hebben onderzocht.

Een derde groep onderzoekers, van de Florida State University, het Science Museum in Minnesota en Stanford University hebben hun analyse van de groei van sauriŽrs, en daaraan gekoppeld vogels, vooral gebaseerd op de karakteristieken van jaarringen. Ze concluderen dat vogels zeker een deel van hun snelle groei hebben overgeŽrfd van de dinosauriŽrs, maar dat de snelle groei van de dinosauriŽrs zelf pas goed tot ontwikkeling kwam (en lang niet bij alle groepen) tijdens of na de evolutionaire stap waarbij de vogels zich afscheidden.

Referenties:
  • Chinsamy, A. & Elzanowski, A., 2001. Evolution of growth patterns in birds. Nature 412, p. 402-403.
  • Erickson, G.M., Rogers, K.C. & Yerby, S.A., 2001. Dinosaurian growth patterns and rapid avian growth rates. Nature 412, p. 429-433.
  • Padian, K., RicqlŤs, A.J. de & Horner, J.R., 2001. Dinosaurian growth rates and bird origins. Nature 412, p. 405-408.

N.B.: een iets afwijkende versie van dit bericht werd onder de titel 'Botanalyses maken de vogel-sauriŽr-link nog eens sterker' geplaatst in de bijlage 'Wetenschap & Onderwijs' van NRC Handelsblad (11 augustus 2001).


Copyright © NGV 1999-2017
webmaster@geologischevereniging.nl