NGV-Geonieuws 16 artikel 189

NGV-Geonieuws: elektronisch geologisch tijdschrift


1 Maart 2002, jaargang 4 nr. 4 artikel 189

Auteur: prof. dr. A.J. (Tom) van Loon
Geologisch Instituut, Adam Mickiewicz Universiteit, Poznan (Polen)

Dit artikel is onderdeel van NGV-Geonieuws uitgave 16! Op de huidige pagina is alleen artikel 189 te lezen.

<< Vorig artikel: 188 | Volgend artikel: 190 >>

189 Schimmels en landplanten blijken zeer vroeg ontstaan
Auteur: prof. dr. A.J. (Tom) van Loon

Klik hier voor alle artikelen over Biologie & Evolutie !     Klik hier om dit artikel af te drukken !

Schimmels en groene algen zijn mogelijk al een miljard jaar geleden ontstaan. Landplanten ontstonden niet 450 miljoen jaar geleden, maar al 750 miljoen jaar geleden. Dat is althans de mening van enkele Amerikaanse onderzoekers die verbonden zijn aan het Astrobiology Research Center en aan de Afdeling Plantenziekten van de Pennsylvania State University.

Zij komen tot die conclusie op grond van een nieuwe benadering (het 'klassieke' onderzoek naar oude landplanten is zeer moeilijk vanwege de zeldzaamheid van gesteenten waarin dergelijke resten kunnen voorkomen). Hun aanpak sluit aan bij veel nieuw onderzoek, dat uitgaat van biochemische karakteristieken, veelal in de vorm van DNA-onderzoek en de samenstelling van eiwitten of aminozuren. Voor dit onderzoek maakte het team onder leiding van Blair Hedges gebruik van GenBank, een databank op het gebied van gen-onderzoek. Ze kregen zo de beschikking over sequenties van 119 eiwitten, afkomstig van een breed scala van zowel in het water als op het land levende schimmels. Van steeds twee soorten schimmels vergeleken ze dezelfde eiwitten. Omdat de frequentie waarin gelijke sequenties in de eiwitten voorkomen een maatstaf is voor de onderlinge verwantschap van de betrokken schimmelsoorten, konden de onderzoekers zo een stamboom opstellen, en nagaan wanneer de diverse groepen zich van elkaar afsplitsten.

Tot hun grote verbazing bleek dat er veel vroeger in de aardgeschiedenis (n.l. 1500-966 miljoen jaar geleden) dan tot nu toe werd verondersteld (660-370 miljoen jaar geleden) al afsplitsingen moeten hebben plaatsgevonden. De orde van de Glomales, waartoe de op het land levende schimmels behoren, splitste zich ongeveer 1,3 miljard jaar geleden af.

Door vervolgens aan de hand van eiwitonderzoek van andere planten (een groene alg, een mos en diverse hogere planten) te controleren of de onverwacht oude afsplitsing wel kon kloppen (hetgeen het geval bleek), konden de schimmels ook beter in de bredere context van het plantenleven worden ingedeeld.

De vroege ontwikkeling van landplanten kan volgens Hedges ook hebben bijgedragen aan de plotselinge toename van zuurstof in de atmosfeer die zo’n 650 miljoen jaar geleden plaatsvond. Ook meent hij dat er een oorzakelijke relatie kan zijn met vroege ijstijden. Die hypothese gaat collega’s van Hedges echter Te ver, vooral omdat De hoeveelheid vroege landplanten waarschijnlijk zo gering was dat ze geen significante invloed kunnen hebben gehad op de samenstelling van de atmosfeer. Bovendien klopt die hypothese niet met wat er momenteel bekend is over de koolstofcyclus. Aan de juistheid van de bevindingen van Hedges wat betreft het vroege ontstaan van landplanten wordt door collega’s in de evolutiebiologie echter niet echt getwijfeld.

Referenties:
  • Heckman, D.S., Geiser, D.M., Eidell, B.R., Stauffer, R.L., Kardos, N.L. & Hedges, S.B., 2001. Molecular evidence for the early colonization of land by fungi and plants. Science 293, p. 1129-1133.
  • Pennisi, E., 2001. A molecular approach to mushroom hunting. Science 293, p. 1027-1028.

N.B.: een iets afwijkende versie van dit bericht werd onder de titel 'Landplanten blijken 300 miljoen jaar ouder dan gedacht' geplaatst in de bijlage 'Wetenschap & Onderwijs' van NRC Handelsblad (1 september 2001).


Copyright © NGV 1999-2017
webmaster@geologischevereniging.nl