NGV-Geonieuws 17 artikel 190

NGV-Geonieuws: elektronisch geologisch tijdschrift


15 Maart 2002, jaargang 4 nr. 5 artikel 190

Auteur: prof. dr. A.J. (Tom) van Loon
Geologisch Instituut, Adam Mickiewicz Universiteit, Poznan (Polen)

Dit artikel is onderdeel van NGV-Geonieuws uitgave 17! Op de huidige pagina is alleen artikel 190 te lezen.

<< Vorig artikel: 189 | Volgend artikel: 191 >>

190 Bewijs voor wereldwijde gevolgen van inslag op K/T-grens eindelijk gevonden
Auteur: prof. dr. A.J. (Tom) van Loon

Klik hier voor alle artikelen over Astronomie ! Klik hier voor alle artikelen over Paleontologie, Fossielen & Uitstervingen ! Klik hier voor alle artikelen over Sedimentologie !     Klik hier om dit artikel af te drukken !

Dat er op de grens tussen Krijt en Tertiair, 65 miljoen jaar geleden, een botsing plaatsvond tussen een groot hemellichaam en de aarde, wordt door vrijwel geen enkele aardwetenschapper meer betwijfeld. Twijfel bestaat er evenmin over dat de inslag - volgens de huidige inzichten een koolstofrijke meteoriet van 10 km doorsnee, die de aarde vanuit het zuidoosten naderde met 90.000 km/u, en die de aarde vanuit een kleine hoek op het huidige Yucatan-schiereiland trof - in Noord-Amerika een enorme catastrofe veroorzaakte. Ook in Europa en Azië waren de gevolgen dramatisch. Maar hoe zat het in ver verwijderde gebieden zoals Nieuw-Zeeland? Daarover bestond nogal wat twijfel, want er zijn bijv. op het zuidelijk halfrond zo weinig fossiele resten van sauriërs bekend dat het niet eens mogelijk is om vast te stellen of die daar, net als hun soortgenoten in Noord-Amerika, op de K/T-grens uitstierven.

De vraag of ook Nieuw-Zeeland te lijden heeft gehad onder de inslag, is nu beantwoord. Het antwoord werd gevonden met behulp van fossiele varens. Uit Noord-Amerika is bekend dat de inslag zulke catastrofale gevolgen had voor het plantenleven, dat er nauwelijks meer soorten overbleven, behalve bepaalde varens. Het land is overigens waarschijnlijk jarenlang - wellicht tientallen jaren lang - vrijwel verstoken geweest van planten; die moesten het continent eerst weer 'heroveren' vanuit waarschijnlijk het noordelijkste deel van het continent, vanuit andere continenten, en misschien ook vanuit enkele beschutte plaatsen op het continent zelf waar sommige planten wellicht hebben kunnen overleven. Maar de herovering geschiedde langzaam. Duizenden jarenlang waren er feitelijk alleen varens te vinden, vooral van het geslacht Stenochlaena. Hiertoe behoort ook een recente klimvaren; die bedekte de grond rondom de Krakatau na de uitbarsting in 1883 langdurig in zo’n dichte massa dat biologen erin verdwaalden om nooit meer teruggevonden te worden.

De varens leverden in Noord-Amerika na de inslag op de K/T-grens langdurig zeer veel sporen. Zoveel dat er sedimentlagen bestaan waarin deze sporen een belangrijk bestanddeel vormen. Ook in het Verre Oosten komen dergelijke sporenrijke pakketten veelvuldig voor direct na de K/T-inslag. Ook daar was het plantendek kennelijk in eerste instantie geheel verdwenen, en later vervangen door de pioniers van Stenochlaena.

Zulke pakketten waren tot nu toe onbekend van het zuidelijk halfrond. Onderzoekers van het Institut de Recherche pour le Développement in Montpellier hebben nu echter zo’n pakket in Nieuw-Zeeland aangetroffen. Het ligt via een scherpe grens op een pakket met moerasvegetatie, rijk aan varens, naaldbomen en bloeiende planten. De laatste verdwenen kennelijk helemaal, om pas weer na miljoenen jaren terug te keren. De naaldbomen verdwenen grotendeels, maar niet helemaal; dat wijst erop dat het effect van de inslag in Nieuw-Zeeland toch minder groot was dan in Noord-Amerika.

Dat het gaat om een ecologische omslag op precies de K/T-grens, blijkt uit de aanwezigheid van een laagje met een extreem hoog gehalte aan iridium. Het is met 71 deeltjes per miljard zelfs het meest iridium-rijke laagje ter aarde dat werd aangetroffen in terrestrische sedimenten die gevormd werden tijdens de inslag.

Referenties:
  • Flannery, T., 2001. North American devastation or global cataclysm? Science 294, p. 1668-1669.
  • Vajda, V., Raine, J.I. & Hollis, Chr.J., 2001. Indication of global deforestation at the Cretaceous-Tertiary boundary by New Zealand fern spike. Science 294, p. 1700-1702.


Copyright © NGV 1999-2017
webmaster@geologischevereniging.nl