NGV-Geonieuws 20 artikel 206

NGV-Geonieuws: elektronisch geologisch tijdschrift


1 Mei 2002, jaargang 4 nr. 8 artikel 206

Auteur: prof. dr. A.J. (Tom) van Loon
Geologisch Instituut, Adam Mickiewicz Universiteit, Poznan (Polen)

Dit artikel is onderdeel van NGV-Geonieuws uitgave 20! Op de huidige pagina is alleen artikel 206 te lezen.

<< Vorig artikel: 205 | Volgend artikel: 207 >>

206 Plug in kraterpijp veroorzaakte catastrofe die MinoÔsche beschaving deed verdwijnen
Auteur: prof. dr. A.J. (Tom) van Loon

Klik hier voor alle artikelen over Archeologie ! Klik hier voor alle artikelen over Vulkanologie !     Klik hier om dit artikel af te drukken !

De uitbarsting van de Santorini (het overblijfsel vormt het huidige Griekse eiland Thera) vond met zoveel geweld plaats dat de vulkaan als het ware ontplofte. Daarbij ontstond een vloedgolf die een einde maakte aan de MinoÔsche beschaving op Kreta. Juist vanwege deze belangrijke culturele consequentie (ook de Bijbelse 'zeven plagen van Egypte' worden met deze uitbarsting in verband gebracht) heeft deze eruptie tot veel geologisch onderzoek geleid. Aan de hand van een gedetailleerd onderzoek van de gevormde aslagen is het verloop van de eruptie nu duidelijk geworden.

Het uitgevoerde onderzoek richtte zich vooral op de ontwikkelingen in de tijd wat betreft de maximale grootte van de asdeeltjes, de korrelgrootteverdeling van de as, de samenstellende bestanddelen, het type gesteente dat de asdeeltjes vormen, de morfologische kenmerken van de puimsteendeeltjes in de aspakketten, en de concentratie van uitgekristalliseerde mineralen in de puimsteen. Deze parameters worden verondersteld een weerspiegeling te vormen van de veranderingen die er met de tijd plaatsvonden in het eruptieproces, waarbij te denken valt aan de hoogte van de aspluim, en de wijze en de efficiŽntie van het proces waarbij het stroperig-vloeibare magma (deels) werd omgevormd in vaste fragmenten (asdeeltjes, puimsteenfragmenten, vulkanische bommen) die samen met de ontsnappende gassen de atmosfeer in konden worden geblazen. Andere gereconstrueerde processen betreffen de stabiliteit van de kraterpijp, en de magmastroom omhoog door die kraterpijp.

Volgens het onderzoek ontwikkelde de eruptie zich als volgt. Aanvankelijk kwamen vooral gassen vrij, waarbij ook asdeeltjes werden weggeblazen. Hierbij bereikte de hoeveelheid uitgestoten materiaal, evenals de hoogte van de aspluim, al kort na het begin van de uitbarsting een maximum. Hierna werd de uitstoot van gas en as geleidelijk steeds minder. De afnemende toevoer van materiaal uit de onder de vulkaan gelegen magmakamer verminderde de druk in de kraterpijp, waardoor de wanden hiervan begonnen in te storten. Dit leidde tot spanningsvelden in de - geringe - magmastroom, wat bijdroeg aan de fragmentatie van het in de kraterpijp opstijgende en afkoelende magma, waardoor de gevormde hoeveelheid asdeeltjes toenam. Verder instorten van de wanden zorgde op den duur voor een volledige afsluiting van de kraterpijp, of op zín minst voor een zodanige verstopping dat er nauwelijks meer materiaal doorheen kon opstijgen. De gevormde as stond daardoor niet meer onder hoge druk, en kon geen hoog opstijgende pluim meer vormen; in plaats daarvan stroomde de as met vloeibare componenten langs de vulkaanhelling omlaag.

Vervolgens leidde drukopbouw in de verstopte kraterpijp tot het wegblazen van de 'prop' en konden zich opnieuw aslagen met puimsteenbrokken rondom de vulkaan afzetten. Pas bij een latere herhaling van deze relatief gematigde ontwikkeling, waarbij niet as en gas de hoofdrol speelden maar vloeibaar magma, leidde het wegschieten van de 'plug' ertoe dat de vulkaan zichzelf grotendeels opblies, wat de enorme vloedgolf ten gevolge had die Kreta tot ver landinwaarts overspoelde en zo een einde maakte aan de MinoÔsche beschaving.

Referenties:
  • Taddeucci, J. & Wohletz, K.H., 2001. Temporal evolution of the Minoan eruption (Santorini, Greece), as recorded by its Plinian fall deposit and interlayered ash flow beds. Journal of Volcanology and Geothermal Research 19, p. 299-317

N.B.: een iets afwijkende versie van dit bericht werd onder de titel 'Verstopte kraterpijp droeg bij aan uitbarsting op Thera' geplaatst in de bijlage 'Wetenschap & Onderwijs' van NRC Handelsblad (3 november 2001).


Copyright © NGV 1999-2017
webmaster@geologischevereniging.nl